Koop Drenth en Broer de Vries

[23 februari 2008]

roeg met pensioen en nog vol energie, wat moet je dan? Dan ga je bijvoorbeeld grenspalen fotograferen. Koop Drenth en Broer de Vries zijn er jaren geleden mee begonnen, ze hebben inmiddels een behoorlijke bekendheid verworven met hun project. De heren hebben het grondig aangepakt. Alle stenen tussen Overijssel en Duitsland hebben ze gefotografeerd. In dikke plakboeken zitten de foto’s bijeen. Ook Drenthe en Groningen zijn op deze manier vereeuwigd en nu zijn ze afgezakt naar Gelderland.
In de zomer gaan de heren gewapend met camera, een borsteltje en een viltstift op pad. (De viltstift voor de ‘make-up’ van de steen: het natrekken en accentueren van de inscripties. De viltstiftstrepen blijven lang zitten en zijn een doorn in het oog van andere fotografen. Ik heb eens de term ‘viltstiftvandalen’ horen vallen!) In de winter sprokkelen ze stukjes historie bijeen, bestuderen landkaarten en verdiepen ze zich in brede zin in het fenomeen grens.
De Vries en Drenth gaven op donderdag 23 februari een lezing op uitnodiging van de historische vereniging De Dree Marken in De Lutte. Aan de hand van ‘sheets’ kregen de aanwezigen allerlei facetten toegelicht van grenzen in het algemeen tot de specifieke grensmarkeringen nabij De Lutte. Zo heb ik bijvoorbeeld geleerd dat er naast landsgrenzen ook lucht-water en dieptegrenzen zijn. Dat er een romeinse grenssteen is opgegraven in Ubbergen. Dat er vaak galgen bij de grens stonden en dat vroeger je kop er afgemaaid werd als je een grenssteen verplaatste of stal (het is niet bekend of die straf ooit is uitgevoerd).
Naast de historie spreekt natuurlijk het smokkelaarsgilde tot de verbeelding. Zo waren er bijvoorbeeld gemene puntige voorwerpen te bewonderen die door de smokkelaars tijdens de vlucht op de weg gestrooid werden. Daarop reed een douaneauto zijn banden aan flarden. Op hun beurt hadden de douaniers een spijkerplank bij zich die ze konden ingraven in een zandpad om zo de banden van de smokkelaars lek te prikken. Volgens oud douanemedewerker De Vries gaf het veel voldoening om de smokkelaars eens te slim af te zijn. Meestal was het andersom.

Kraaipoten (Foto: Aafke de Wijk)

De heren Drenth en De Vries zijn zelfs ver over de landsgrenzen op zoek geweest naar grenzen. Ze lieten een foto zien van een grenspaaltje dat aan de uiterste grens van Europa staat. En ze hadden een stukje IJzeren Gordijn bij zich. Terwijl ik altijd dacht dat dat een symbolische naam was, is dit stukje echt van ijzer en het lijkt wel een soort vitrage. Grappig.

Stukje gordijn (Foto: Aafke de Wijk)

Na de lezing was er nog een korte discussie over wie er verantwoordelijk is voor de grensstenen. Blijkbaar is dat tegenwoordig het Kadaster, maar dat geeft weinig blijk van echt verantwoordelijkheidsgevoel. Sommige gemeentes hebben de grensstenen op hun monumentenlijst gezet, zoals Coevorden. Maar dat gebeurde pas toen er al stenen verdwenen waren in verband met de aanleg van het grensoverschrijdende industriegebied. Veelal worden stenen gewoon weggegeven als iemand er belangstelling voor heeft. Zo schijnt steen 19 die op de grensovergang De Poppe stond nu ergens in een tuin in Den Ham te staan.
Als het om verantwoordelijkheid gaat dan wijzen de instanties naar elkaar en verder gebeurt er weinig. Het Duitse Kadaster lijkt zijn taak wel serieus te nemen.

Naar aanleiding van de perikelen rond steen 20 en de plannen met de drielandsteen vond de vereniging het tijd om weer wat meer aandacht te besteden aan de grensstenen. Er werd ter plaatse een oproep gedaan maar ik kreeg niet de indruk dat het enthousiasme heel groot was. Er kwamen in ieder geval niet veel ideeën. De Dree Marken heeft veel leden dus misschien komt er toch een groepje van de grond. We blijven het volgen.

Aafke de Wijk