Symposium: Grensgang Overijssel

Jan ten Hove (Foto: Aafke de Wijk)

Ter ere van de presentatie van het boek van Jan ten Hove (foto) werd er door de IJsselacademie in Zwolle een symposium georganiseerd op 23 november 2012. Tijdens deze studiedag werd het begrip grens vanuit verschillende invalshoeken besproken. De dag was zeer goed bezocht.

Een kort verslag:

Tijdens de opening van het symposium verkende Hans Mol van de Fryske Akademie het begrip ‘grens’. Naast de fysieke, bepaalde grens, zichtbaar in het landschap is er de magische lijn, het grensgevoel, in één stap in een ander land te zijn. Of het gevoel om bij deze of gene groep te horen, een taal die van het ene op het andere dorp verandert, gebruiken die alleen binnen een bepaalde streek of dorp worden aangetroffen. Er zijn dus talloze grenzen aan te geven. De lands- of provinciegrens speelt hierbij soms wel en soms geen rol.

In zijn inleiding gaf Jan ten Hove ons een stukje grensgeschiedenis gelardeerd met anekdotes en geïllustreerd met lichtbeelden. Veel van deze anekdotes zijn genoegzaam bekend bij de lezers van Op de Grens maar het beeldmateriaal dat Jan heeft verzameld maakte de voordracht toch heel interessant. Zo behandelde hij bijvoorbeeld de situatie bij steen 69 waar de grens in het verleden dwars door het huis liep. De foto van de familie Lohuis die daar toen woonde, is op het eerste gezicht alledaags: moeder met kinderen aan een eettafel, tot je weet dat de grens dwars over de tafel liep.
Een foto van commiezen, met snor en pistool, die gehuld in slaapzakken 's nachts de wacht hielden zorgde voor de nodige hilariteit.
Dit zijn maar een paar voorbeelden. Het was een voorproefje van wat we in het boek kunnen lezen en vooral ook zien door middel van vele illustraties, foto’s en historisch kaartmateriaal. In zijn boek behandelt Jan de hele grens van Overijssel. In negen etappes neemt hij ons mee rondom de provincie.

Het eerste exemplaar van het boek werd door Jos Mooijweer, directeur van de IJsselacademie, uitgereikt aan Hester Maij, gedeputeerde van Overijssel.

Ludger Kremer heeft vele jaren onderzoek gedaan naar de taal in het gebied rond de grens met Duitsland. Aan de hand van de uitspraak van woorden of benamingen voor planten en dieren zijn taalgrenzen te trekken. In het verleden vielen deze taalgrenzen bijna niet samen met de landsgrenzen, tegenwoordig is dat veel meer het geval.

Na de lunch hield Martin Knigge van Landschap Overijssel een pleidooi voor het onderzoeken van wat er nog aan fysieke resten zijn van de markegrenzen. De markegrenzen zijn allemaal wel in kaart gebracht maar vaak van achter de tekentafel. Hij wil deze oude grenzen in de komende 10 jaar echt allemaal af gaan lopen en in beeld brengen en zo de overblijfselen behoeden voor vernietiging.

De laatste spreker was Gerard Rooijakkers. In een levendige voordracht behandelde hij de onzichtbare grenzen in de volkscultuur. Er is veel onderzoek gedaan naar volksgebruiken, volksverhalen en volksmuziek om daarmee cultuurgrenzen vast te stellen. Daarbij is gebleken dat deze grenzen vaak diffuus zijn en ook moeilijk te begrijpen.

Het was een interessante dag, vooral doordat er zulke verschillende aspecten van het begrip grens werden besproken.
Jan ten Hove vertelde dat hij met veel plezier aan het boek gewerkt heeft. Hij vindt het onderwerp zo boeiend dat hij er naar eigen zeggen een hobby bij heeft.

Ik miste Dick Taat bij deze gelegenheid. Hij had het prachtig gevonden. Ik zag het onderzoek naar de boerderijnamen langskomen, daar heeft hij nog aan meegewerkt.

Aafke de Wijk [24 november 2012]

Grensgang - Een historische reis langs de randen van Overijssel