Het Aamsveen, na de brand (1)

Beeld van een veenbrand (Foto: Dick Waanders)

[11 juni 2011]

Op vrijdagochtend 3 juni 2011 ontstaat er brand in het kurkdroge veengebied Het Aamsveen bij Enschede. Het heeft wekenlang niet geregend en er staat een harde wind, zodat het vuur zich razendsnel kan verspreiden. De enorme brand in het grensoverschrijdende en ontoegankelijke moerasgebied haalt alle media in Nederland en Duitsland. En vele honderden brandweermensen aan beide kanten van de grens zijn dagenlang druk met de bestrijding van het vuur. Mede dankzij de inzet van een blushelicopter die in totaal zo'n 250.000 liter bluswater over de brand uitstort, en de regen die zondag en maandag valt, raakt de brand uiteindelijk onder controle. De Nederlandse brandweer kan zich dan pas, op de vierde blusdag, terugtrekken.

Gp 845-A is ongehavend (Foto: Dick Waanders)

Vier dagen later en een week na het begin van de brand, gaan wij kijken hoe het verbrande gebied er bij ligt. Afgaande op televisiebeelden en artikelen in de kranten, hebben we vooraf visioenen van een totaal zwartgeblakerde en onherbergzame kale vlakte. Zonder groen, zonder fluitende vogels, zonder kikkers, zonder vlinders, zonder libellen, zonder enig leven dus.

Als we het pad naar de (onooglijke) kijkhut inslaan, merken we nog niets van brand. Het is een en al groen wat ons omringt. Aangekomen bij de hut, wacht ons een onaangename verrassing. De houten hut is niet verbrand, maar ligt toch danig in de vernieling. Straks meer hierover.

Vanuit de hut (die eigenlijk niet meer betreden mag worden) kunnen we het verbrande gebied goed in ogenschouw nemen. Er vallen ons meerdere dingen op: er is nog altijd veel groen te zien, bomen en struiken zijn niet volledig verbrand, de bladeren zijn door de hitte bruinverkleurd en de totale aanblik oogt herfstachtig. Het gebied is nog altijd droog, maar her en der liggen grote plassen bluswater.

Rondom heeft het gebrand (Foto: Dick Waanders)

We komen vooral kijken hoe de imposante grensstenen op hun hoge sokkels er aan toe zijn. Gp 845-A zien we al op grote afstand staan. Als we van een “voordeel” mogen spreken, dan is het dat we nu een prima overzicht over het Aamsveen hebben. Gewoonlijk in deze tijd van het jaar is er nauwelijks een doorkomen aan vanwege de manshoge varens en struiken.
Dichterbij gekomen blijkt de steen de brand ongeschonden te hebben doorstaan. Het is zelfs zo sterk dat de brand aan alle kanten heeft gewoed, maar dat de grond en de varens direct rond de steen onaangetast zijn! Een klein wonder.
Ook het pad naar de volgende steen is intact, zoals op de foto te zien is.

Verbrande nesten (Foto: Dick Waanders)

Minder geluk hebben de ouders van deze eieren gehad, het nest op de grond is uitgebrand en de geplande gezinsuitbreiding zal moeten wachten. Gelukkig zien we tijdens onze wandeling nergens dode dieren liggen. Wat we wél zien zijn de vele gaten en holen van dieren zoals muizen, ratten en konijnen. Die zullen wellicht niet allemaal een goed heenkomen hebben kunnen vinden.

GP 845-B is onbeschadigd (Foto: Dick Waanders)

Gp 845-B met de mooie gestileerde inscripties staat er als vanouds bij. De struiken en boompjes zijn bruin verkleurd, en duidelijk is te zien dat het Duitse gebied erachter hevig heeft gebrand. De Duitse brandweer heeft trouwens veel meer moeite gehad met het blussen en is ook nog langer bezig geweest om het onder controle te krijgen.

Paden zijn nog begaanbaar (Foto: Dick Waanders)

Dit hoog gelegen grenspaadje is - ook weer als door een wonder - nog steeds goed begaanbaar. Terwijl de brand links en rechts heeft gewoed.
Zoals vaker langs de grens in veengebieden, is er een hoogteverschil tussen Nederland en Duitsland. Het gebied rechts ligt enige meters lager. Je zou dan ook verwachten dat het pad de grens vormt, ook al omdat het zo ongeveer door het hele Aamsveen de grens vormt. Maar niet hier. Hier is iets aparts aan de hand.
De grensstenen 845 en 845-B staan aan de Duitse kant van het pad, het pad moet dus in Nederland liggen. Maar... dan hebben we nog 845-A, en die staat zo'n 50 meter van het pad verwijderd, in Nederlandse richting.
Het pad tussen gp 845 en gp 845-B loopt dus op Duits grondgebied. Hoe die driehoek ooit is ontstaan is ons onbekend, maar er heeft zich nooit iemand om bekommerd, volgens ons. Tot op heden! Door de brand heeft iemand van de Duitse overheid er kennelijk eens de kaart bij gepakt, die rare driehoek gezien en gedacht: dat stukje Duitse grond moeten we eens grondig gaan markeren... En wat nog veel erger is, tot verboden gebied verklaren!

De Duitsers maken het bont (Foto: Dick Waanders)

De twee hagelnieuwe, onnatuurlijke en ontsierende borden - ze zijn van grote afstand te zien en ze schitteren in de zon - zijn met een kleine betonnen sokkel in de verbrande grond geplant.

Haastig gemaakte borden (Foto: Dick Waanders)

Kennelijk zijn ze in grote haast gemaakt, want er staat een spelfout op: “Natuschutzgebiet” in de bovenste groene rand. Het rechterbord wijst in de richting van gp 845-A, in de richting van Nederland. En dat is onlogisch, want het pad tussen 845-A en 845-B lijkt zich op Nederlandse grond te bevinden.

Tegenstrijdige tekst (Foto: Dick Waanders)

Het linkerbord staat op een nóg vreemdere plek. Het staat wél naar de Duitse kant van de grens gericht, maar op een zodanige plek dat het nooit door iemand gezien zal worden. Of het zou moeten zijn dat men verwacht - of afgesproken heeft met Nederland - dat er een nieuw pad komt, dat óm de driehoek heen loopt.
De teksten op het rechthoekige bord zijn nogal tegenstrijdig. Volgens ons is het de bedoeling dat de zwaar gesubsidieerde Natura 2000 gebieden toegankelijk moeten zijn voor bezoekers. Per slot brengen we die gelden met zijn allen op. Wat die zg. Vogelhabitatrichtlijn inhoudt, wordt niet duidelijk. En waarom er hier sprake is van een vogelbeschermgebied evenmin. De vogels hebben hier genoeg ruimte en er zijn meer dan genoeg plekken waar mensen niet eens kunnen komen.
Onder het tweetalige “Betreten verboten!” staat “Grenzelose Naturerlebnisse im Kreis Borken”...
Als de Duitsers zo doorgaan, dan gaan ze hier nog eens twee douaneposten neerzetten! Nee, voor dit soort nonsens kunnen we weinig begrip opbrengen. Geef die rare driehoek toch aan Nederland, dan kunnen die gekke borden ook weer weg!

Gp 845 (Foto: Dick Waanders)

We gaan verder naar gp 845, die op een mini-heuveltje staat en vaak omringd is door struiken en takken. Het vuur is erg dichtbij gekomen, maar de steen zelf lijkt niet veel schade te hebben opgelopen.

Gp 845 (Foto: Dick Waanders)

De zwarte plekken in de witte verf zijn al oud, en de halfverbrande boompjes bieden een kleurrijke aanblik.

Gp 844-P (Foto: Dick Waanders)

We dalen af naar een lager gelegen bosperceel met jonge boompjes, en zien dat de brand ook hier niet aan is voorbijgegaan. Grenspaal 844-P moet zich hier ergens bevinden, maar doordat er weinig zonlicht doordringt valt hij niet snel op. Als we besluiten om iets meer naar links te gaan kijken, blijken we er al pal voor te staan.

Gp 844-P (Foto: Dick Waanders)

Gp 844-P (Foto: Dick Waanders)

Vernielde hut (Foto: Dick Waanders)

We gaan nog even terug naar het begin van onze tocht, als we de kijkhut met verbazing aanschouwen. Op televisie hadden we al gezien dat de hut er niet meer uitziet zoals we hem kennen. Maar zo'n radicale verandering aan alle zijden verbaast ons toch. In eerste instantie denken we aan vandalisme, de planken zijn er niet lang geleden met geweld uit getrokken. Bij nadere beschouwing van de foto's komen we tot de conclusie dat het ook het werk van de brandweer geweest kan zijn. Aan alle kanten van de hut heeft de brand gewoed, en vanuit de gemaakte openingen kon de brandweer makkelijker de omgeving natspuiten.
We houden het in de gaten of de hut hersteld wordt, of dat deze afgebroken wordt. Eerlijk gezegd is het een object dat nogal vandalismegevoelig is. Op dit moment is het trouwens af te raden naar binnen te gaan, vanuit de openingen kan men makkelijk naar buiten vallen.

Linkerzijde (Foto: Dick Waanders)

Op deze foto is goed te zien hoe groen het pad hier naartoe er uitziet. Wat nog verbazingwekkender is, is dat we de vogels volop horen fluiten en kwetteren, dat we vlinders en libellen zien, dat we sprinkhanen horen tikken en dat we zelfs kikkers horen en zien in de plassen langs het pad. Ook laat de natuur zien over welke veerkracht ze beschikt, in sommige gebieden schiet het jonge groene gras als het ware zichtbaar uit de verbrande aarde, evenals nieuwe jonge varens. Het zal echt niet lang meer duren voordat de sporen van de brand zijn uitgewist.

Sporen van brandweerauto's (Foto: Dick Waanders)

Vanaf gp 844-P lopen we rechtstreeks naar ons beginpunt, en zien we dat de brandweer zich een weg heeft gebaand door weilanden en struiken. Men heeft er afrasteringen voor moeten verwijderen en bomen moeten kappen, om zo dicht mogelijk bij het vuur te kunnen komen met de zware blusauto's. Op sommige plekken zijn die duidelijk in de modder vast komen te zitten, zoals op de foto is te zien.
Rechts op de foto loopt de grens, en in de groene struiken moet steen 844-O verstopt zitten. We kunnen hem nu met geen mogelijkheid vinden, zelfs 's winters is dat al erg lastig.
Het mooiste moment van de dag is het moment als we lopend over deze tijdelijke zandweg, ineens op zeer korte afstand geraas horen in de brandnetels en er vlak voor onze neus een prachtige ree wegsprint. Die heeft de brand in elk geval overleefd, en er zullen er vast meer zijn.

Leven in de chaos

Verkoolde takken (Foto: Rita Melgert)

De chaos na de brand.

Libel (Foto: Rita Melgert)

Een libel op verbrande bladeren.

Bruine kikker (Foto: Rita Melgert)

Een bruine kikker tussen de rommel.

(Foto: Rita Melgert)

Jonge varens en nieuwe grassprieten schieten omhoog uit de verbrande aarde.