Boek: Op zoek naar grenspalen

Op zoek naar grenspalen

Herman Posthumus: Op zoek naar grenspalen


Hierboven ziet u het boekje met opengevouwen voorflap. Aan de binnenzijde van de voorkant staat het silhouet van de provincie Drenthe. Daarop ingetekend staan de gebieden waar de eerste 8 hoofdstukken van het boek over gaan.
De achterkant van het boekje heeft eenzelfde flap, en die geeft makkelijk toegang tot de kaart van de provincie Groningen. De hoofdstukken 9 t/m 16 gaan over die provincie. Het boek had dus ook kunnen heten: ‘Op zoek naar grenspalen in het Noorden’.

Het boekje wordt omschreven als ‘een gids die toegang geeft tot een vrijwel onbekend landschappelijk gebied’. Het boekje heeft het handzame gidsformaat van 12x22 cm. De beperkingen van dit formaat liggen in de grootte van de foto's, die zijn dus maximaal 12 cm breed, en in een enkel geval 2 maal 12 cm als de foto over twee pagina's is gedrukt.
De foto's zijn allemaal van de hand van de auteur, en zondermeer van goede kwaliteit. Een enkele uitzondering daargelaten, maar de condities kunnen ook niet áltijd optimaal zijn. Verder zijn er authentieke documenten (verdragen en tractaten) afgedrukt.

Herman Posthumus is geen onbekende voor de bezoekers van Op de Grens - zie o.a. ons interview met hem en zijn vele bijdragen - en het was ons al duidelijk dat een grensboek van zijn hand gedegen en informatief zou zijn.
Het formaat van het boekje is klein, met enige moeite past het in een achterzak, maar de inhoud is zondermeer volwassen.
Herman beantwoordt in zijn Inleiding de vraag: Waarom worden [er] grenspalen geplaatst?
In drie regels stipt hij daarbij grenssteen nr. 20 aan, en de Drilandsteen (die hij vaak Drilandstein noemt) krijgt wat ruimere aandacht in het historische perspectief dat hij schetst. Beide belangrijke palen staan in Overijssel en blijven verder dan ook onbesproken.

De schrijver kent veel wetenswaardige aspecten van de historie die tot de vastlegging van de grens tussen Nederland en Duitsland in het Noorden hebben geleid. Hij verhaalt van convenanten, tractaten, verdragen en overeenkomsten die een einde moesten maken aan de vele grensgerelateerde twisten en geschillen. In die tractaten werden soms allerlei zaken aangaande afmetingen en afstanden geregeld, maar dan in eenheden die thans niet meer van toepassing zijn: el, palm, duim, rijnlandse roede, rijnlandse voet, rijnlandse duim. Herman legt ook uit waar die eenheden toentertijd voor stonden, omgerekend naar centimeters.

Een officiële beschrijving van het pronkstuk van het boek (zie afbeelding) staat op pagina 20, en er blijkt uit dat de houten palen enorm diep in het veen gedreven zijn om zodoende op vaste grond te kunnen staan.
Natuurlijk gaat het over de inscripties op stenen en de later aangebrachte nummerplaatjes, evenals die situaties waar een grenssteen niet meer te handhaven was en vervangen door een zg. Grenzpunkt of andere markering.

Het is onvermijdelijk dat er verdedigingswerken ontstonden langs de grenzen. De grens moest immers bewaakt worden in tijden van oorlog of oorlogsdreiging. Herman noemt een aantal soorten verdedigingswerken met voorbeelden van nog aanwezige werken.

Het hoofdstuk ‘Aan de wandel ...’ is bedoeld voor de mensen die - enthousiast geworden door het boek - zelf op pad willen gaan om de stenen te bekijken. Volgens de auteur hebben de landeigenaren geen problemen met wandelaars in de winter, als de akkers kaal zijn. Bovendien staan de boerderijen meestal op grote afstand van de grens. Alleen als palen duidelijk op privé-terrein staan, is het aan te raden om eerst toestemming te vragen.

Vanaf pagina 32 volgen de 16 (relatief korte) trajecten, beginnend bij de meest zuidelijke (Coevorden). De meeste zijn alleen wandelend af te leggen, en soms kost het wat moeite om de grens te bereiken vanaf de openbare weg. Eigen vervoer is noodzakelijk, want openbaar vervoer is bijna nergens voorhanden.
De grenzen van Drenthe en Groningen zijn elk 50 kilometer lang. Drenthe heeft 119 palen en Goningen 199. Tien procent ervan is niet meer te vinden. De route eindigt in zee, de Dollard. Daar staat een baken (dukdalf) als laatste grensmarkering. Zonder boot niet te bereiken.

Bij elke route staat een kaartje waarop duidelijk de grenslijn te zien is met de aanwezige palen. Eventueel kan de gebruiker aankruisen welke paal hij bezocht heeft. Achterin het boekje staat een complete lijst met voor elke paal een open rondje dat kan worden aangevinkt als de paal bezocht is. Omdat ook de situatie op de grens voortdurend verandert en er regelmatig palen verdwijnen of verplaatst worden zou de gids eigenlijk regelmatig bijgewerkt moeten worden. Of dat gebeurt is de vraag.

Extra interessant zijn de regelmatig ingevoegde hoofdstukken ‘Van het pad af ...’. Hierin wordt een wandeling langs andere interessante zaken - dichtbij of verder weg van de route - besproken. Zoals bijv. een wandeling naar de oude vestingstad Coevorden.

Het boek is kleurrijk en professioneel van opmaak. Sommige teksten zijn niet op een witte achtergrond afgedrukt, maar bij voldoende licht toch goed te lezen. Op de achterzijde líjkt er iets vergeten te zijn, gezien de ruimte aan de bovenkant: de titel van het boek. Het ISBN is te vinden onder de streepjescode onderaan.

‘Op zoek naar grenspalen’ is een goed en degelijk uitgewerkt project (dat overigens bijna niet was doorgegaan) en vormt een aanwinst voor de grenspalenliefhebbers in het noorden, en voor diegenen die het nog gaan worden. Wellicht dankzij dit boek.

[1 december 2010]


Boekgegevens:

Titel: ‘Op zoek naar grenspalen’
Subtitel: ‘Wandelingen langs de grens van paal tot paal’
Auteur: Herman Posthumus
Pagina's: 132
Formaat: 120x220 mm.
Prijs: € 17,50
Uitgavedatum: 24 november 2010 (1e druk)
ISBN: 978 90 232 4745 6
Uitgever: Koninklijke Van Gorcum BV
http://www.vangorcum.nl/NL_toonBoek.asp?PublID=4596