Manderveen 2

88 met omgekeerd plaatje (dw)Enige tijd later zijn we opnieuw in deze omgeving.

We maken opnieuw foto's van grenspaal 88, en dan valt ons op dat het metalen plaatje omgekeerd bevestigd is op de steen.
Zal wel een foutje zijn van de bevestiger.

Vandalisme (dw)88-I hebben we al een paar keer begroet, dus die laten we nu gewoon links liggen.
We verbazen ons nog wel over de vernieling van een aantal milieubordjes die precies op de grens staan, en we gaan op weg naar 88-II.

Aangekomen bij 88-II zien we dat hij weer redelijk rechtop staat. Ook is duidelijk te zien dat de akker die er langs loopt nóg dichter langs de steen is omgeploegd.
88-II weer redelijk rechtop (dw)Verder onderzoek leert dat we onze eerdere conclusie dat deze paal midden in de akker moet hebben gestaan, dienen te herzien.
De grens loopt waarschijnlijk wel ongeveer langs de rand van de akker, maar het kan zijn dat de boer bij het omploegen steeds een strookje bos meer inpikt. We zijn in elk geval blij dat deze steen er weer wat fatsoenlijk bij staat. Duidelijk is te zien dat hij ooit voor de helft dieper in de grond heeft gezeten, dus verplaatst is hij met zekerheid wel een keer.

Zwammen (dw)Op weg naar de volgende grenspaal, komen we door een knap stukje bos. Alwaar we op een omgezaagde boom deze zwammen aantreffen.
Deze leven tenminste écht, in tegenstelling tot grensstenen, die nogal statisch van aard zijn.

Daar waar het bosje ophoudt, en in het verlengde van steen 88-II, staat grenspaal 89. Hij lijkt enigszins op een bultje te staan, en hij 89 (dw)heeft een goed overzicht over de Duitse akker. Het is een authentieke zandstenen paal, maar hij steekt niet zo hoog boven de grond uit. Op de Duitse zijde zijn een grote H en No89 ingegraveerd. Op de Nederlandse zijde alleen een N, en op de smalle voorzijde is 89 geschilderd.
Onze conclusie in het eerste deel van dit verhaal, dat hij op een soort eilandje midden in de akker zou staan, is dus ook fout.

89-I (dw)89-I staat op heldere zichtafstand van 89. Hoewel het een substeen is, heeft hij toch een fors postuur. De Duitse zijde is lichtelijk begroeid, waardoor hij op de achterliggende akker lijkt, maar toch zijn nog de originele opschriften te zien: No92 (of 93). Men heeft dus lopen zeulen met hem, hij zou eigenlijk verder noordelijk moeten staan.

Na 89-I komen we bij een drietal voormalige douanekantoren, die al begin zeventiger jaren door de huidige bewoners zijn gekocht. De hoge gebouwen staan een beetje moederziel alleen in het landschap, en van een grensovergang in de nabije omgeving is geen spoor te bekennen. Zodat de vraag opkomt waar die massieve gebouwen, die pal langs de grens staan, ooit voor gediend hebben.
Zelfs al zou hier een grensovergang geweest zijn, dan nog zal er nooit veel grensverkeer geweest kunnen zijn omdat er aan beide zijden van de grens maar erg weinig mensen wonen, en er ook geen plaatsen van enige omvang zijn, en dat er enkel smalle landweggetjes in de wijde omgeving zijn.

91 Tweeling (dw)Bij de voormalige douanekantoren staan geen grenspalen. Om grenspaal nr. 90 te vinden moeten we eerst nog een eindje langs een sloot naar het noorden lopen. Het is weliswaar een diepe sloot, maar zó smal dat er met gemak overheen te stappen is.
Toch staan er drie tweelingstenen aan weerszijden van de sloot.
Het zijn de nummers 90, 91 en 92. Ze zien er redelijk nieuw uit, en zoals we eerder zagen is de originele 92 verplaatst om 89-I te worden. Waar de échte 90 en 91 zijn gebleven, moet verder onderzoek uitwijzen.
Aan de bewoners van de douanegebouwen zullen we daarbij weinig steun hebben: zij hebben geen idee welke nummers er op de stenen staan waar ze al tientallen jaren naast wonen.