Langeveen

n Twente zijn opvallend veel venen, op verschillende plekken langs de grens. En veel dorpjes en plaatsen in die gebieden hebben dat dan ook als kenmerk in de naam.
Vanuit Manderveen loopt er een smalle weg naar de grens. Het is waarschijnlijk geen officiŽle grensovergang geweest, maar met een personenauto lukt het wel om tussen de wegversmalling door te komen. Die versmalling lijkt hier wel iets op een brug met leuningen, maar er loopt geen water onderdoor.
De twee kleine stenen hier hebben een merkwaardig opschrift: PO. Misschien zijn het geen grensmarkeringen, maar behalve een oude roestige paal in de kleuren van de Duitse vlag zien we geen andere grenskenmerken.

In de wijde omgeving staan er hier geen gebouwen, behalve pal over de grens aan de rechterzijde. Het lijken twee verschillende gebouwen, ze zijn tamelijk hoog maar geen gewone woningen. Hoewel ze nu wel bewoond worden, mogelijk door Nederlanders, want er staan veel auto's met NL-kentekens.
Nu herinner ik mij dat ik gelijksoortige gebouwen vaker heb gezien op identieke plekken. Het zouden wel eens douanegebouwen kunnen zijn geweest, en mogelijk aparte gebouwen voor de Duitse en de Nederlandse douane. Want aan de Nederlandse kant van de grens heb ik nooit dergelijke gebouwen zien staan.

Omdat er geen ťchte grensstenen zijn te zien, zoeken we het verderop.
Op de kaart staat een onverharde weg getekend die de grens over gaat en vervolgens een heel eind parallel loopt aan de grens, richting Langeveen. Dat lijkt ons wel handig.
Op het punt aangekomen waar die zandweg zou moeten beginnen, zien we alleen een smal spoor tussen de akkers, dat hooguit gebruikt wordt door de trekkers van de boeren die het land bewerken. Toch sla ik het hobbelige pad in. Toevallig komt er een trekker mijn kant op en ga ik netjes voor hem aan de kant. Als de trekker naast mij is, trek ik de aandacht van de chauffeur. Hij denkt waarschijnlijk dat ik hem persoonlijk wil spreken, maar ik vraag hem of het pad de grens over gaat. De boer antwoordt dat de weg na een tiental meters doodloopt. Op mijn vraag of er wel een grenspaal staat, is het antwoord bevestigend. Opgelucht zeg ik dat we daar naar op zoek zijn, en bedank ik de man voor zijn hulp.

93 (Foto: Aafke de Wijk)

Na doorgereden te zijn komen we bij grenssteen 93. Hij staat moederziel alleen tussen de akkers. Op de achterzijde staat een H gekerfd en aan de voorzijde een N.
Een paar weken later komen we hier weer terug om betere foto's te maken. En dan blijkt dat er vlak naast de steen een vuurtje gestookt is, waardoor hij nu aan ťťn kant zwartgeblakerd is. De onverlaten!

Het pad loopt hier inderdaad morsdood, en dat zal wel niet altijd zo geweest zijn. Om een grenssteen te plaatsen en te onderhouden, moet hij wel redelijk bereikbaar zijn. Daar ga ik tenminste vanuit. Dus iemand zal zich wel een stuk van het oorspronkelijke pad hebben toegeŽigend of officiŽel toebedeeld hebben gekregen. In elk geval, de grens oversteken is hier onmogelijk.

97 (Foto: Aafke de Wijk)

Pas een heel stuk verder, in het dorp Langeveen, is er weer een mogelijkheid om de grens te bereiken. Aan het onverharde gedeelte van de Itterbeckerstraat is er een grensovergang, die met ronde betonnen bakken erg smal gemaakt is. Er past net een auto tussen de twee betonblokken, maar aan de sporen in het beton te zien, moeten er heel wat auto's met diepe krassen rondrijden.
Veel plek om hier een auto te parkeren is er niet. Direct na de grens staan rechts weer de bekende (ex-douane) gebouwen. Vlak ervoor begint het onverharde pad dat een heel eind langs de grens loopt. We zijn dan op Duitse grond. De eerste grenssteen die we hier ontdekken, staat wat verscholen tussen bomen, schuurtjes en stapels brandhout. Hij staat maar een paar meter van de grensovergang af, en het is nr. 97. Hij voelt zich duidelijk wat verwaarloosd. Binnenkort gaan we met de palen praten omdat ze anders te weinig aandacht krijgen.
Op de Duitse zijde van de paal staat een H en Bentheim, op de Nederlandse kant staat een grote N en Over sel. Op de lege plek zou een Y hebben kunnen staan, de provincie heette vroeger Overijsel of Overysel.

96, nu klein en van graniet (Foto: Dick Waanders)

Iets verder zuidelijker staat langs een akker een kleine granieten paal met alleen plaatje nr. 96 erop. De originele grote steen schijnt al enkele malen gesneuveld te zijn in de loop der tijd.

Het zoeken naar paal nr. 95 wordt helaas niet beloond, hij is gewoonweg niet te vinden. In plaats daarvan ontwaren we een eind verder en goed verstopt tussen stekelige bramenstruiken, paal nummer 94-III.

Gp 94-III (Foto: Dick Waanders)

Dan moeten er nog twee meer zijn, plus 94, voordat we weer bij nummer 93 zijn. We lopen en we lopen, maar er verschijnt geen nieuwe grenspaal meer. Voor ons gevoel hebben we al vele kilometers afgelegd, als we bij de Itterbeek aankomen en het pad langs de grens ophoudt. Volgens de kaart begint de beek bij de grens, maar hij wordt gevoed door een sloot die al een eindje langs het pad loopt.

De situatie is hier niet meer zo als de kaarten aangeven, en dat is altijd verwarrend. Je weet dan nooit precies waar je bent.

94 (Duitse kant) (Foto: Aafke de Wijk)

Uiteindelijk vinden we ook nog 94-I. En op een prominente plek staat paal 94, die is dus niet over het hoofd te zien.
Voor de eigenaren van de akkers eromheen zal hij wel behoorlijk in de weg staan, en de Nederlandse zijde van de steen is dan ook danig gehavend. Opschriften zijn niet meer te herkennen aan die kant. Ik vrees dat deze steen wel een keer gaat sneuvelen.
Het is eenzelfde type als nr. 93, met aan de onderzijde een lichte verdikking.

94 met beschadiging (Foto: Aafke de Wijk)


Mijn bovenstaande voorspellingen uit 2003 blijken niet alleen uitgekomen te zijn, maar er is nog veel meer aan de hand in Langeveen.
In 2005 hebben we zelf geconstateerd dat nr. 97 verdwenen is, en de naaste bewoners vertelden ons toen dat hij gestolen was op een nacht, en in 2006 meldt Eef Berns dat van nr. 93 nauwelijks meer dan de sokkel aanwezig is, en dat nr. 94 helemaal onvindbaar is.
Het enige positieve bericht is dat nr. 95 vervangen is door een hoge granieten steen, met geschilderd 132 erop en zonder nummerschildje.

De 'nieuwe' Gp 95, genummerd 132 (© Dick Waanders)

En ook dat nummerplaatje zit er inmiddels op, zo hebben we op 22 september 2007 kunnen vaststellen.

Gp 95 plaatje (Foto: Dick Waanders)