Knalhutte 1

Grenspalen zijn boeiender dan ik ooit gedacht had.
Je hebt ze in allerlei soorten en maten: klein, groot, dik, dun, kort, lang, vierkant, driehoekig en zelfs rond. En dan al die verschillende opschriften en aanduidingen die er op voorkomen, en die soms moeilijk te ontcijferen zijn.
Ook de omgeving waar grenspalen staan, heeft vaak nog meer boeiende dingen te bieden. Bijvoorbeeld aparte huizen en gebouwen.
En veel verbodsborden. Soms lijkt het of grensbewoners zich zomaar openbare wegen toeëigenen en er een bordje “Verboden Toegang” neerplanten.

843-CDe Knalhutteweg loopt zuidelijk van Enschede en gaat naar Alstätte en Ahaus. Vlak voor de grens sla ik rechtsaf. Na twee linkse bochten zou de weg, volgens de kaart, moeten eindigen in een zandpad vlak voor de grens. Dat blijkt niet (meer) zo te zijn, het pad is inmiddels geasfalteerd. Fietsers kunnen er ongestoord de grens passeren, maar voor auto's is het ineens afgelopen. Er staan twee rood/witte paaltjes midden op de weg.
De grenssteen die we zoeken, staat er wel. Er staat een boom voor, en tussen die boom en de paal ligt een berg afval. Daardoor is het paalnummer slecht te fotograferen. Het is 843-C, en we krijgen het toch leesbaar op de foto.
Daarna kost het wat moeite om op het smalle weggetje te keren, maar ook dat lukt uiteindelijk.

Op zoek naar de volgende, of eigenlijk de vorige, grenspaal. Nieuwe verrassing. Een asfaltweg die volgens de kaart gewoon weer op een andere weg uitkomt, blijkt plotseling voor de helft verdwenen te zijn en aan een weiland toegevoegd. We stranden op het erf van de mensen die dat misschien op hun geweten hebben.
Aan de andere kant van het weiland is het restant van de weg nog aanwezig en met hopen zand geblokkeerd.
 
Dan de Arendsweg in. Het is typisch zo'n weg die ooit heel erg afgelegen moet hebben gelegen en waar zelden anderen dan de aanwonenden kwamen. Tegenwoordig zijn alle wegen goed aangeduid, zelfs huisnummers staan duidelijk vermeld op houten paaltjes direct aan de weg en de weg zelf is goed geasfalteerd.
Er staan een paar heel merkwaardige huizen en gebouwen. Ze zien er niet echt Nederlands uit, maar ze schijnen wel bewoond te zijn.

840-H (oude 33-A)De weg eindigt in een soort t-splitsing. Recht voor ons is een weiland, en er staat een grenspaal, links staat een straatnaambord met Zuidergrensweg, en die weg is keurig geasfalteerd. Rechts staat een boerenschuur en de niet verharde weg loopt er omheen. Aan de sporen in de modder te zien wordt hij wel regelmatig gebruikt.
Erg vervelend is, dat er zowel links als rechts een officiëel verbodsbord onofficiëel is neergeplant, en links ook nog een bordje Eigen Weg.
We bekijken eerst de grenssteen die voor ons staat. Het is een onduidelijke steen waar vaag 53A of 83A op te ontwaren is. Er zit geen metalen nummerplaatje op.

Een vriendelijk paard in de weide erachter komt enthousiast poolshoogte nemen en laat weten behoefte aan contact te hebben.
840-GOp korte afstand van deze paal staat er langs het zanderige gedeelte rechts ook een grenspaal. Ik negeer het verbodsbord en loop er naartoe. Het kan toch niet zijn dat grenspalen op privégrond staan.
In alle rust bekijk ik de paal, die omwikkeld is met gekleurde touwen en prikkeldraad. Ook liggen er takken en bladeren omheen. Volgens mij wordt het tijd dat grensstenen met wat meer respect en zorg worden behandeld. Het zijn immers geschiedkundige symbolen, die ons wat te vertellen hebben. Deze steen heeft als nummer 840-G.
841Langs het verharde gedeelte van de Zuidergrensweg staat ook weer een steen, een hoge vierkante, zoals 843-C. Ze staan hier wel dicht op elkaar.
Zullen we het verbod om de eigen weg te betreden negeren? Links staat een moderne grote boerenschuur en iets daarachter een tamelijk nieuw huis. Het lijkt me toch sterk dat men een openbare weg kan claimen. Al die tijd heeft zich nog geen mens laten zien, maar we zullen het lot niet tarten en gaan verder.
(Korte tijd later hebben we het toch gewaagd en het resultaat is de foto van grenssteen 841.)

840-D Ex-markesteen (foto Dick Waanders)De volgende weg die vermoedelijk bij de grens uitkomt is de Twistveenweg. Bij een soort driesprong gaat hij over in een zandweg en daar staat weer het vermaledijde bordje Eigen Weg. Daar wilde ik nou juist in. Het verharde gedeelte loopt met een bocht naar rechts wel gewoon door.
En kijk eens links! Daar staat weer een pracht van een grenssteen. Pracht? Nou nee, een beauty is het niet direct, meer eentje die door het leven getekend is. Vaak hebben we ons afgevraagd waar al die gaten in de grensstenen toch vandaan komen. Hier is het wel duidelijk, het moeten regelrechte kogelinslagen zijn. Vreemd maar waar, grenzen betekenen strijd. Wannéér al die grenspalen zo beschoten zijn, staat er helaas niet bij.
Deze grenssteen is om een paar redenen extra opvallend. Hij is niet vierkant maar enigszins plat. Het Duitse grondgebied erachter ligt een meter lager. De sokkel die onder de paal zit is hier half bloot komen te liggen, en met wat licht graafwerk van ons is zichtbaar gemaakt dat het nummer ook op de sokkel geschilderd is: 840-D.
Aan de rechter smalle zijde zit het stalen plaatje met paalnummer, er staan (onduidelijk) de letters BM op en in die zijde zit ook een stevig verankerde stalen bout, rond van vorm en een beetje taps toelopend. Op het platte uiteinde ervan staan de letters NAP.
Op de brede voorzijde, vanuit Nederland gezien, staan vaag de letters KM of zoiets. Op het linker smalle gedeelte staan heel vaag de letters EM. 't Lijkt wel een puzzlesteen.

[Zo noemen we hem ook lange tijd, totdat we er meer over te weten komen. Naast rijksgrenssteen is het namelijk ook een markesteen (geweest). Als markesteen is hij bekend onder de naam Werthesteen.
De ingegraveerde aanduidingen verwijzen naar drie marken: EM = Esmarke; VxM=UM = Usselermarke; BM = Buursermarke.]


Twee aanvallende honden en twee ogenschijnlijk in het niets oplossende openbare wegen later, zitten we aan de rand van het Witte Veen. Idyllische meertjes en rustieke bossen glijden voorbij, maar we hebben onze gedachten nu bij de grens.

Met de auto gaat het niet veel verder als er zich een onverhard pad voor fietsers aandient.
Grenspad bij 840De grens ziet er vreemd maar wel duidelijk uit, grenspalen zijn het echter niet. Maar als we het fietspad even volgen, zien we links een sloot, daarachter een hoog gelegen akker en daar aan de rand grenssteen 840 fier rechtop staan. Ook hier steekt de sokkel een stukje boven de aarde uit.
De nummers 840-A, B en C hebben we gemist, daar moeten we later nog eens naar zoeken.
Dit is wel een tijdrovende bezigheid zeg!

839-CHet fietspad verder volgend, komt ineens steen(tje) nummer 839-C in beeld. Deze staat pal naast het pad. Zou de grens hier schuin door de sloot lopen? Of zou het gewoon een slordigheidje zijn?
Het pad maakt kort daarna een linkse bocht over een heel oud stenen bruggetje en volgt de sloot, die na de brug ineens een klein meertje wordt, aan de andere kant van het water. Het paadje ziet er aantrekkelijk uit, maar regen doet ons besluiten om terug naar de auto te gaan. 839-B Ronde steen met plastic buisDaardoor zien we voor het eerst een compleet ronde grenssteen opgetrokken uit gelige steen. Hij is smal, hoog en heeft aan de bovenkant een verdikking. Op die verdikking staat F9 en daaronder zit het bekende plaatje, hier met nummer 839-B. Hij staat aan dezelfde kant van de sloot als nummer 840.
Later, als we een betere foto gaan maken, merken we op dat er om de ronde steen een kunstoffen omhulsel zit met bovenaan nog een extra verdikking.
840Terug bij de auto merken we in het gras een lage, witte (Duitse?) paddestoel op die aangeeft dat hier fietsroute F9 loopt. Als het gras aan de kant geduwd wordt, is te lezen dat het fietspad naar Ahaus en Alstätte loopt.
Vandaag zijn er op dit fietspad geen fietsers te zien, maar grenspalen des te meer. Jammer dat het hard is gaan regenen.

Als we hier in september terug zijn, is het droog en hebben we andere camera's bij ons. De betere foto van ronde paal 839-B getuigt daarvan.
840-AVerder hebben we nu ook 840, een obelisk met duidelijk zichtbare sokkel.
Vanaf het bruggetje over de sloot zien we plotseling ook 840-A staan, hij staat een beetje verdekt in een stuk bos langs een akker.
840-A is duidelijk ouder dan de rest hier, hij is gedateerd met jaartal 1773 en hij heeft een afwijkend punthoofd.

Met deze steen beginnen we zicht te krijgen op de kronkel in de grens hier. Die lijkt enigszins op een wat rechtgetrokken Z.
Jammer dat 839-C het wat onoverzichtelijk maakt, die staat als enige aan de Nederlandse kant van de sloot.
Steen 840 is een hoeksteen, daar maakt de grens een haakse bocht naar rechts. En bij de dunne ronde 839-B gaat de grens scherp naar links, het Witte Veen in.
De kleine 839-C staat een beetje uit het lood tussen die twee in, aangevend dat de grens twee keer schuin door de sloot loopt. En wat daar de zin van is? Verder