Holtheme (1)

Grensovergang Holtheme (Foto: Dick Waanders)

I

n 2008 ziet de grensovergang Holtheme er iets anders uit dan toen we hier voor het eerst waren. De weg is met klaphekjes versmald, zodat er geen zwaar verkeer doorheen kan. Ook aan borden is er het een en ander bij gekomen.

Herdenksteen met plaquette (Foto: Dick Waanders)

Gelukkig staat de grenssteen met een metalen plaat voorzien van een inscriptie er nog wel steeds. Evenals de bank die er naast staat.
De tekst op de plaquette is in een vreemd gespeld dialect, althans geen Nederlands dialect maar een Duits dialect, en zonder twijfel het dialect wat hier over de grens wordt gesproken. De tekst gaat over de goede nabuurschap tussen Holland en De Groafschupp Benthem.

De 'verbroederingsplaquette' (Foto: Dick Waanders)

De vermelding van het woord Holland maakt duidelijk dat dit het werk van Duitsers geweest moet zijn, en de zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter aan het begin bevestigt dat. Er is nog iets anders met de grenssteen aan de hand: het nummerplaatje ontbreekt en het ingegraveerde nummer is 122-VI. Volgens onze kaarten moet dat eigenlijk 123-I zijn.
Later vernemen we hoe deze steen hier terechtgekomen is, en dat het nu geen echte grenssteen meer is. Hij dient enkel nog als verbroederingssymbool tussen de streken aan beide kanten van de grens. (In de rubriek Speciaal vindt u een artikel over deze plaquette.)

Mooi en rustig is de omgeving van deze grensovergang wel. Recht tegenover de grenssteen, aan de andere kant van de weg, loopt een beekje. Dat beekje loopt even parallel met de weg de grens over en buigt dan af naar rechts. In het rechte stuk dat de grens oversteekt is aan beide kanten een natuurstenen richel te zien die erop duidt dat zelfs dat smalle beekje eens hermetisch kon worden afgesloten. Hoe precies dat in zijn werk ging, is ons niet helemaal duidelijk.

Gp 123 (Foto: Aafke de Wijk)

We volgen het beekje in zuidelijke richting en gaan op zoek naar grenssteen 123. We hoeven niet lang te zoeken, het kost even wat voorzichtig klauteren en dan kunnen we hem fraai in de berm van het beekje zien staan.
Daarna wordt de berm wat lastiger begaanbaar, door brandnetels en dergelijke. Maar door onze verrekijkers zien we de volgende - hoge - steen al staan. Dus maken we een ommetje en banen we ons een weg door het naastgelegen maisveld.
Grenspaal 122 is weer een ouderwetse hoge, met alles erop en eraan. Nummer, jaartal etc. Ik heb vergeten het te noteren, maar dit type bevat meestal het jaartal 1824 en de letters H voor Hannover en N voor Nederland.
Steen 123 daarentegen bevat alleen een N en een P (Pruisen).

 

Pal tegenover steen 122 aan de Duitse kant van het beekje, staat een goed verscholen jacht- of uitkijkhuisje. Zo te zien staat het op wielen. Maar door het water kunnen we er niet dichtbij komen.
Steen 122 staat zodanig dat we kunnen concluderen dat de grens hier een knik naar rechts maakt. Daar loopt een brede sloot, die nu helemaal droog staat. We hebben onze kaarten in de auto laten liggen, maar ik gok erop dat we langs die droge sloot moeten lopen om bij de volgende steen te komen. We komen echter geen stenen meer tegen, dus vermoeden we dat we niet in de juiste richting lopen. Laten me maar weer teruggaan naar de auto om eerst de kaart te raadplegen.

Gelukkig zien we een ander pad dat in de juiste richting loopt, want om dezelfde weg terug te klauteren lijkt ons niet zo aantrekkelijk.
Het pad leidt ons - tot onze verbazing - heel snel weer naar de verharde weg en naar het punt waar de auto staat.
De auto staat dichtbij een gebouw dat we vanaf de grensovergang al door de verrekijker hebben geobserveerd. Het gebouw ziet er half als woonhuis en half als een soort museumpje uit. Mede door de ruime entree en een groot houten bord met de sierlijke letters “Poffershut”. Wij denken daarbij aan een voormalig onderkomen voor smokkelaars of onderduikers. Bovendien staan er stapelstoelen opgestapeld en een grote houten bank bij de voordeur. Het ziet er tamelijk verlaten uit, misschien dat het museum gesloten is.
Precies vanaf de plek waar we nu staan loopt er een breed pad naar het gebouw toe, en in het verlengde van dat pad staat de auto. We besluiten om het pad op te lopen, het gebouw even nader te bestuderen en dan via een bruggetje over de beek naar de auto te gaan.
Als we de Poffershut naderen, dan zien we plotseling iets of iemand op de houten bank zitten. Het lijkt op een mannelijk persoon met wit haar, maar hij zit zo roerloos dat we niet direct kunnen zien of het om een levend iemand of om een pop gaat. Feit is dat de bank eerder leeg was.

De Poffershut met de heer Roelofs (Foto: Aafke de Wijk)

Het gaat toch om een mens, en nadat ik hem begroet heb, zeg ik half vragend dat we ons waarschijnlijk op privé-grond bevinden. De man zegt dat dat best zou kunnen. We verontschuldigen ons voor de inbreuk op zijn privacy en vragen of we hem nog iets mogen vragen. De man lijkt wel blij te zijn met wat aanspraak, en in het gesprek dat volgt leren we nog enkele interessante dingen over de grens.
De steen met de plaquette blijkt ooit achter dit huis te hebben gestaan. Doordat de vroeger kronkelende beek rechtgetrokken is, is ook de grens gewijzigd en moesten derhalve grensstenen op een andere plek neergezet worden.
De Poffershut is ooit een echte hut geweest, die op deze plek stond en die bewoond werd door de familie Poffers. Niks geen onderduikers of smokkelaars.

Gp 125 (Foto: Dick Waanders)

Wél douanemensen, volgens de man met het witte haar. Die kwamen 's ochtends vroeg al bij hem over de vloer. Koffie drinken en zo. Nee, er is hier nooit een officiële grensovergang geweest en het uitkijkhuisje dat we hebben gezien, wordt door jagers gebruikt. Er kunnen ook wel huisjes hebben gestaan die door de douane werden gebruikt, maar die zijn allemaal verdwenen.
Zo babbelen we nog even verder over de grens, over de douane en over de grensstenen. De man wijst ons de weg naar de volgende stenen en dan nemen we afscheid. We mogen over het grasveld doorlopen naar onze auto, en tot slot adviseren wij de man om een bordje “Eigen Weg” neer te zetten bij het pad. Want wij houden er niet van om zomaar op andermans erf rond te lopen. Maar dat vindt hij helemaal niet erg, en een bordje bij het pad is ook helemaal niet nodig.

Fietsroute naar Engeland (Foto: Dick Waanders)

We verbazen ons erover dat fietsers hier (Gemeente Hardenberg) gewezen wordt op een route naar Engeland. Dat zal wel even doortrappen zijn, vooral in de Noordzee.

Via het bosperceel op Duits grondgebied, gaan we op zoek naar nieuwe stenen. De zon gaat net onder, en het bospad is verboden voor alle verkeer. We zouden ook via de naast het bos gelegen akker kunnen lopen, maar we wagen het toch maar door het bos. We zijn per slot geen verkeer. We zijn grensstenenverzamelaars.
We lopen een omgekeerde L door het bos en komen uit op een open weiland. Achter dat weiland is een rijtje bomen, en volgens onze berekening moet daar de grens zijn. We vinden dan ook al heel snel de stenen 126, 125 en 124. De eerste staat aan de rand van een uitloper van het bosje. Voor goede foto's is het inmiddels al te donker geworden. Die foto's maken we dan ook een hele tijd later, als we hier opnieuw zijn.

Gp 124 (Foto: Dick Waanders)

Via de smalle strook bos komen we bij de achterkant van een jachthuisje. Ik kijk op naar het houten huisje met de vier kleine dichte raampjes, en zeg spontaan: “Er is iemand thuis, er brandt licht!” De laatste stralen van de ondergaande zon schijnen zo mooi door een raampje aan de voorkant, dat het aan de achterkant lijkt alsof er in het huisje licht brandt.
Grenspaal 124 is niet zo makkelijk te vinden, ondanks zijn respectabele formaat. Hij wordt beschermd door struiken en boomtakken. Het is weer even klauteren om er te komen, maar dat houdt ons lenig.

Gp 123-II (Foto: Dick Waanders)

Vanaf hier volgen we het slootje dat de grens moet zijn, en gaan we weer op weg naar de grensovergang waar we deze tocht begonnen zijn.
Volgens onze informatie moeten de volgende grensstenen bestaan: 123-I, 123-II, 123-III en 123-IV. Ik weet niet meer precies of we die allemaal hebben gezien. Hieronder staat 123-II.

Gp 123-I (Foto: Dick Waanders)

De volgende in de richting van de grensovergang ligt half in de berm en half in de sloot. We kunnen niet zien of er een nummerplaatje op zit.
Het zou kunnen dat het 123-I is en dat die oorspronkelijk op de plek van de verbroederingssteen heeft gestaan.

[Herzien: april 2010]