Aamsveen 1

Als we horen dat er in het Aamsveen bij Enschede wel zo'n dertig grenspalen staan, gaan we meteen op pad om ze te zoeken. Ook al omdat het al weer vele jaren geleden is dat we er geweest zijn. Eens zien of het er nog net zo drassig is als toen.

845-BBinnen een paar uur hebben we al tien palen ontdekt. En bij die tien zitten de meest majestueuze stenen die we tot nu toe hebben gezien. Het zien van de eerste drie is een soort orgastische belevenis. Ik overdrijf, maar een vrouw zou in de palen wellicht een fallussymbool kunnen zien.
Kijk maar naar de eerste foto van paal 845-B.

Inmiddels zijn de volgende foto's vervangen door betere, maar het blijft moeilijk om te zien hoe indrukwekkend de palen in werkelijkheid zijn.

845-A (4 meter hoog) (Aafke de Wijk)De steen die hier rechts staat, is helemaal een wonderlijk geval, en niet alleen door de persoon die zich erachter verschuilt.
Hij staat midden in een open veld, en alleen de sokkel is al 2 meter hoog. De paal die erop geschroefd zit is ook nog eens 2 meter hoog. Dat is dus een totaal van 4 meter! Een dergelijke hoogte is tot op heden uniek voor ons. Misschien heeft de sokkel ooit in de grond gezeten, en is het veen eromheen weggegraven. Maar dat is maar een gok. Het is wel raar dat hij niet in lijn staat met de andere palen langs de grens van het Aamsveen. Dus ofwel de grens heeft hier een knik, ofwel hij staat niet op zijn originele plek.
Ik heb inmiddels een stratenplanner geraadpleegd, en die laat inderdaad zien dat Duitsland hier een puntje van Nederland heeft ingepikt. Ik snap niet hoe in een ooit zeer ontoegankelijk veengebied zo'n onlogisch grensverloop tot stand is gekomen. De imposante stenen die dat verloop hier aangeven, zijn misschien uitingen van een strijd die er ooit om dat puntje geweest is.

845 (Foto Aafke de Wijk)Alle palen die we in het Aamsveen zien, hebben als nummer 845. De eerste vier die we tegenkomen zijn 845, 845-A, 845-B en 845-C.
Het vier meter hoge gevaarte is nummer 845-A.

Na enige tijd een smal grenspad gevolgd te hebben, zijn we allereerst bij paal 845 terecht gekomen. Achteraf gezien loopt het pad aanvankelijk toch niet vlak langs de grens. Vandaar dat er eerst ook geen stenen te zien zijn.
Paal 845 staat op een hoge sokkel en is zelf zo'n twee meter hoog. De bovenkant is wit geschilderd en daarop is in grote zwarte letters het nummer geschilderd. De sokkel is van een grof soort graniet gemaakt. Beton met kiezelsteentjes erin. We hebben geen maatband bij ons, maar de steen moet wel 25 x 25 centimeter zijn.845-B

Als we het pad volgen, zien we een looppaadje naar links. Aan het eind daarvan doemt het majestueuze 4 meter hoge gevaarte op. Eerst denken we nog dat het een stenen huisje is of zo.
Behalve het geschilderde nummer, zijn er geen andere opschriften waar te nemen.

Teruglopend van 845-A zien we daar 845-B kaarsrecht omhoog staan te pronken. Ik schat dat beide palen niet meer dan 20 meter uit elkaar staan.
Als een paal als deze in een museum zou staan (er ís 845-B Pruisseneen grensmuseum) dan zou hij veel aandacht trekken. Hier komt er maar af en toe een toevallige passant voorbij.
Paal 845-B is bijzonder. Je zou kunnen zeggen dat hij kunstzinnig is. Er staan namelijk gestileerde letters op. Ze hebben zulke mooie krullen, dat ik ze niet eens op papier kan natekenen. En dan te bedenken dat de letters ooit handmatig in de steen zijn gegraveerd.
Op de foto's zijn de gestileerde P (voor Pruisen) en de gestileerde N (voor Nederland) goed te zien. 845-B No. 45 (zijkant)De letters staan op een rond glad gedeelte van de steen, die verder nogal geribbeld is.
Eén zijkant heeft eenzelfde rond glad deel, en daarop staan: een kleinere gestileerde N, met daarachter het nummer 45.
Daaronder gebeiteld het nummer 844 (geen 845) dat gepoogd is onzichtbaar te maken. Vermoedelijk is dit een rijkspaal. Daar zijn er veel minder van dan van de provinciale en de regionale.

845-B sokkelDeze paal is om nog meer redenen apart: hij heeft twee sokkels. De onderste sokkel, die grotendeels onder de grond zit, is rond. De sokkel die daar bovenop staat is vierkant.
Nog meer vreemde zaken. Aan de kale zijde van de paal staat nog een heel klein ministeentje in de grond. Zo te zien staat er niets op, maar hij heeft duidelijk wel een bedoeling. Maar welke?

Na van de indrukken bekomen te zijn, lopen we verder. Steen 845-C wacht al op ons. Hij is minder indrukwekkend, want minder hoog en breed. Hij is plusminus 1,5 meter hoog en 15 x 15 centimeter, gemaakt van beton en hij bevat alleen het nummerplaatje.

845-CDan daalt het hoog gelegen pad af naar lager gelegen terrein en komen we terecht in drassig gebied. Het wordt regelrecht moeras. We hebben nog altijd geen laarzen en krijgen in een mum van tijd weer eens natte voeten. Het is een riskant gebied, want wat bij oppervlakkige beschouwing een stukje grasveld is, blijkt een met mos bedekt meertje te zijn. Voor je het weet stap je in zo'n plas en zak je weg. Het is te zien dat hier meer mensen hebben geworsteld. Ik geef me over en ga terug.

Met de auto rijden we naar het andere eind van het Aamsveen. Gelukkig loop de nieuwe N35 om het veen heen, maar alle lokale wegen lopen erop dood. En een verharde grensweg is nu fietspad geworden. “Grensoverschrijdend fietspad” staat er netjes op een bord. Dan lopen we die wel af tot aan de grens.
Het fietspad biedt een prachtig zicht op het veengebied en de meertjes erin.
Direct na de grens zien we een zandpad in zuidelijke richting.
Zodra we dat inslaan, zien we de eerste grenssteen al weer staan. Numero 845-M. De paal zelf is ongeveer 125 centimeter. Het nummer is geschilderd in een verzonken vierkant en hij staat op een stalen plaat gemonteerd. Er is een flink deel van de paal verdwenen.

De grenspalen staan hier op erg korte afstand van elkaar, naar schatting 25 meter.
845-L en 845-K hebben zware bovengrondse sokkels.
845-J staat midden in het water en het struikgewas.
845-H staat op een klein eilandje, en is ook niet te benaderen.
845-G heeft een extra grote sokkel.

Ik begin te denken dat de meeste palen al geplaatst zijn vóór de turfafgravingen, en dat daarom veel sokkels naderhand zijn komen bloot te liggen. Verder