Holtheme, Grensovergang

Grensovergang Holtheme (Foto: Dick Waanders)

[28 april 2010]

Bij de grensovergang Holtheme staat een grenssteen. Dat is niet zo bijzonder.
De steen heeft het nummer 122-IV ingegraveerd. Dat is ook niet bijzonder. Ware het niet dat het niet het juiste nummer is.
De steen bevat geen zilverkleurig metalen nummerschildje. Daaruit zou men kunnen concluderen dat het misschien geen officiële grenssteen is. Een grenssteen bij een grensovergang die geen grenssteen is? Inderdaad, maar de steen heeft wél iets unieks. Iets wat we nog niet eerder zijn tegengekomen op een grenssteen: een grote koperen plaquette met een tekst erop!

Voorzijde met plaquette (Foto: Dick Waanders)

De steen (zonder plaquette) blijkt ooit achter “De Poffershut” te hebben gestaan. De Poffershut is een woning die recht tegenover de grensovergang staat en de grens loopt er langs. Doordat de vroeger kronkelende beek rechtgetrokken is, is ook de grens gewijzigd en moesten derhalve grensstenen op een andere plek neergezet worden. Dat vertelt ons de bewoner van de woning.

Later treffen we nóg een in de steek gelaten grenssteen aan uit dezelfde serie, bij een woning en camping in de buurt. En daar treffen we toevallig de bewoonster aan. De vrouw vertelt dat zij en haar man een lapje grond hebben in Duitsland, en dat een kennis op een gegeven moment weet te vertellen dat er in hun grond twee oude grensstenen begraven zouden zitten. Bij een ruilverkaveling waren die stenen in de weg komen te staan, en men had kennelijk geen zin gehad om ze opnieuw te plaatsen. Vandaar dat de voormalige eigenaar van de grond ze maar in het zand had verstopt. De mensen van camping De Vechtkamp hadden vervolgens de stenen weer opgegraven en ze een betere bestemming gegeven.

De plaquette (Foto: Dick Waanders)

De tekst op de koperen plaat luidt:
“Holland en de Groafschupp Benthem Dee hault gude Noaberschupp 19-8-1994”. Een tekst in het dialect met een verbroederend karakter voor de inwoners van Nederland en de Graafschap Bentheim.

Marjan uit Hardenberg passeert regelmatig de grensovergang, en ze is geïnteresseerd geraakt in de tekst en de herkomst ervan. Marjan is geïnteresseerd in talen en dialecten en ze komt in 2006 al surfend op onze webzijde terecht.
Het duurt een paar jaar, om precies te zijn tot 2010, als Marjan actief gaat speuren naar meer informatie over de tekst en de plaquette. En ze ontdekt dat het hier niet om zomaar een bedenksel van de een of ander gaat, maar dat de tekst afkomstig is uit een gedicht.
Een gedicht van een inmiddels overleden Plattdüütsch-schrijver en dichter met de naam Carl van der Linde. Het gedicht heet “Holland en de Groafschupp” en is geschreven in 1928, na de Eerste Wereldoorlog dus.
Elke strofe van het gedicht eindigt met: “Holland en de Groafschupp Benthem, De hault gude Noaberschupp.” Op de plaquette heeft men een tweede e achter De gezet, waarschijnlijk voor de duidelijkheid.

Dagblad Tubantia schrijft op 12 november 2008:

“Joodse grensganger uit de ‘Groafschupp’

Zijn taal was het plat-Duits, zijn publiek vond hij in de graafschap Bentheim, Twente en Drenthe, maar zijn geestelijke Heimat was de wereld. Lange tijd leek de joodse platschrijver Carl van der Linde (1861-1930) uit Veldhausen vergeten. Een nieuw boek wekt hem en zijn - meer dan eens politiek getinte - werk tot leven.
Het gedicht Holland en de Groafschupp werd in de Tweede Wereldoorlog door verzetsmensen aan beide kanten van de grens gebruikt om uitdrukking te geven aan onderlinge verbondenheid en als stil protest tegen het nationaal-socialisme.”

In 2008, 78 jaar na zijn dood, kwam het boek van Carl van der Linde dus uit. Marjan is hevig geïnteresseerd, maar kan het boek toch niet zo snel te pakken krijgen. Gelukkig zie ik het liggen op de eerste de beste boekenmarkt die ik bezoek (in Borne), zodat Marjan inmiddels de inhoud aan het verslinden is. Carl van der Linde blijkt voor haar een grote vondst te zijn.

Boek Carl van der Linde

De enige nu nog op te lossen vraag is wie het initiatief van de “verbroederingssteen” heeft genomen, en hoe de plaquette tot stand gekomen is. Wellicht dat we bij de gemeente Hardenberg nog iets te weten kunnen komen, maar misschien moeten we het antwoord ook wel in Duitsland zoeken. Zodra we het weten, melden we het hier.