Jannis Deeleman, Vaals-expert

annis Deeleman uit Breda heeft niet zo veel op met de grens tussen Duitsland en Nederland. Een goede reden om hem aan de tand te voelen over wat hem dan wél bezig houdt als grenspalenliefhebber.
Tot verbazing van zijn eigen vrouw gaat deze hobby verder dan een blauwe maandag. En het blijkt dat Jannis er ook smakelijk en begeesterd over kan vertellen.

Jannis Deeleman (Foto: Eef Berns)Profiel van Jannis Deeleman

Datum interview: 27 sept. 2007
Leeftijd: 42
Geboortedatum: -
Sterrenbeeld: -
Woont in: -
Beroep: -
Hobby's: Grenspalen, Snooker
Aanvullende informatie: -

Vraag Jannis, dat je hier geïnterviewd wordt betekent dat je iets met grenzen hebt. Kun je uitleggen wat je met grenzen of grenspalen hebt?
Antwoord Mij fascineert de lijn die het ene land van het andere scheidt. Landen die altijd sterk gericht zijn op alleen het eigen territorium. De lijn tussen twee landen met een andere taal, andere wetten, andere gewoonten, een andere cultuur, een ander staatshoofd, een andere regering, andere politiek, een andere hoofdstad, andere kranten, een andere waterleiding, een ander spoorwegnet, andere verkeersborden, een ander elektriciteitsnet, andere buslijnen, andere biermerken, een andere geschiedenis etc. Die onzichtbare lijn die langs het uiteinde van het land loopt, dwars door rivieren, beken, landerijen, bossen, wegen, dorpen, die lijn wil ik volgen. Onzichtbaar, maar gemarkeerd door greppels, hekjes, prikkeldraad, borden, muren, slootjes, bomenrijen of alleen een ander wegdek. De sfeer in de grensstreek heeft altijd iets mystieks. Een uithoek, bijna niemandsland, hoort nergens bij, verlaten en vergeten. Tot zover de grenzen.
Nu de grenspalen: mooie identieke, maar unieke monumentjes die al eeuwen onbeweeglijk op dezelfde plaats staan. Een veranderende omgeving aan beide zijden van de grens die ze markeren, maar die palen blijven als ivoren wachters onveranderd staan.

Vraag Wanneer ben je er mee begonnen?
Antwoord Het idee ontstond toen ik ooit op de televisie een documentaire over Co Bieze zag. Dat wil ik later ook, dacht ik toen. Langs de grenzen lopen en alle grenspalen fotograferen. Lange tijd bleef het bij die gedachte alleen. In het voorjaar van 2001 zette ik de eerste stap. Mijn echtgenote werkte altijd op zaterdag en de kinderen waren uit de luiers. Tijd om de omgeving eens wat beter te verkennen met de kinderen. Wij wonen maar een paar kilometer van de grens. Op de topografische kaart zag ik dat de grenspalen ingetekend stonden.

Vraag Waarmee ben je begonnen, het drielandenpunt in Vaals misschien?
Antwoord De eerste paal die we bezochten, was grenspaal 218. Een verweerde, slecht onderhouden en roestige paal aan het riviertje de Mark. De vonk sloeg meteen over. De volgende grenspaal 217 was ook al zo'n voorbeeld van vergane glorie. Het ding was verveloos, stond scheef en viel bijna in het water. Ik wist meteen dat ik meer wilde. Als er een 217 en een 218 was, dan was er ook een nummer 1. En waar eindigde de reeks? Kortom, ik ontdekte een nieuwe wereld!
Vaals en omgeving kwam snel in beeld toen we met het gezin in de herfstvakantie een weekje naar een vakantiepark in Vaals gingen. Ter voorbereiding op het weekje Vaals kocht ik topografische kaarten van het gebied en las ik delen uit het boekje 'Villa Vallis'. Toen werd mij al snel duidelijk dat er veel moois te zien is rond Vaals. De Akense stenen met adelaar, de grensstenen in het Preuswald, de 60 grensstenen van Neutraal Moresnet en dan tenslotte nog de 'geldige' grenspalen tussen Nederland en België, tussen Nederland en Duitsland en tussen België en Duitsland. Op de Vaalserberg komt dat allemaal samen. Fascinerend, haast magisch!

Vraag Je hebt naast Vaals nog twee andere 'secties' op je website, welke?
Antwoord a. De grens van 1816 tussen De Nederlanden en Pruisen.
Waarbij ik me dan concentreer op het gedeelte vanaf het drielandenpunt Lux-Fr-De tot het drielandenpunt Vaals. Dit ligt echter al een tijdje stil. Een aantal 'oude' grenspalen tussen Duitsland en België moet ik nog doen. Inmiddels heeft Peter Dirven deze reeks al gedaan en op internet gezet dus daar is de druk een beetje vanaf. Als de palen al bekend zijn en gestructureerd op één website op internet te vinden zijn, dan heb ik geen primeur meer en heeft het geen prioriteit.
b. De grens tussen Luxemburg en België.
Dit is een prachtige grens met prachtige grenspalen. Zo ongeveer dezelfde gietijzeren palen als tussen België en Nederland. Slecht onderhouden, vaak kapot. Bovendien soms moeilijk te vinden. Te vinden in afwisselende landschappen. En de palen hebben gelukkig maar weinig belangstelling. Ik ken maar twee mensen die ze ooit allemaal (286 stuks) bezochten.

Vraag Heb je een voorkeur voor een bepaalde grens of deel van een grens?
Antwoord De Belgisch-Luxemburgse grens vind ik fantastisch. Niet te ver van huis en toch een heel andere omgeving. Het terrein is over het algemeen goed begaanbaar, maar soms zitten er ook pittige stukken bij, waar je behoorlijk veel moeite moet doen om de volgende paal te vinden. Dat houdt het leuk. Die grens doe ik samen met Eef, we gaan gemiddeld 3 tot 4 keer per jaar een dag op pad. We moeten er nu nog een stuk of 60 doen, het wordt een mooi maar tegelijkertijd ook treurig moment als we de laatste gevonden hebben.

Vraag Welk soort grenspalen vind je het mooist?
Antwoord Gietijzeren palen die slecht onderhouden zijn en die in het bos staan. Daar lijden ze het minst onder weersomstandigheden. Hele oude grote grensstenen vind ik ook erg mooi. Maar het mooiste vind ik nog de fraaie adelaarsstenen van de Vrije Rijksstad Aken! Echte kunstwerkjes. Grensstenen zonder specifieke kenmerken of zonder nummer, daar vind ik niet veel aan. Vandaar ook dat ik niet warm loop voor de grens tussen Nederland en Duitsland/Pruisen.

Vraag Welke streken waar je geweest bent bevallen je het best?
Antwoord Elke grensstreek heeft z'n charme. Eigenlijk ben ik nog nooit een saai stuk grens tegen gekomen. Er is altijd iets boeiends omdat je het landschap doorkruist. Hooguit delen in Zeeuwsch-Vlaanderen zijn wat eenzijdig: polders, dijken, rechte wegen tot in het oneindige.

Vraag Het is duidelijk dat je veel oog hebt voor de verschillende landschappen die je tegenkomt.
Antwoord Ik kan er nog veel over vertellen, maar dat wordt dan een lang verhaal, ik ben al zoveel verschillende landschappen tegengekomen.

Vraag Ben je alleen in grenspalen geïnteresseerd of ook in andere grensobjecten?
Antwoord Eigenlijk alleen de grenspalen. Soms maak ik ook wel een foto van een douanepost, maar vaak zijn die er niet of niet meer. Of zijn ze zo lelijk dat ik er niet veel mee kan. Verder ken ik niet veel grensobjecten: hekken zie je zelden nog, alleen om grote delen van Zwitserland staat nog een hek! Borden met verwijzingen naar de grens fotografeer ik nooit. Ik zou nog wel eens langs de voormalige grens tussen Oost- en West Duitsland willen trekken. Volgens mij moeten er in het landschap nog tal van aanknopingspunten en littekens te zien zijn.

Jannis in gevecht met een grenspaal (Foto: Eef Berns)

Jannis in gevecht met een grenspaal


Vraag Heb je tijdens je wandelingen wel eens contact gehad met grenscontroleurs?
Antwoord Nauwelijks. In de Benelux worden grenzen sowieso nauwelijks bewaakt. Tijdens vakantie doe ik wel eens een stukje grens tussen Italië en Zwitserland. Die grens wordt nog wel bewaakt. Afgelopen zomer maakte ik een paar foto's van een douanepost (Arogno, tussen het Comomeer en het meer van Lugano) en toen kwam er een Italiaanse douanier naar buiten. Die wilde mijn paspoort zien en wilde ook weten waarom ik foto's maakte. Ik wind me daar nogal over op: van nature heb ik niet zoveel met autoriteit of grenscontroleurs. Een grenspost staat gewoon aan de openbare weg en is verder niet van strategisch belang.

Vraag Heb je nog andere ontmoetingen gehad langs de grens?
Antwoord Weinig, grenzen zijn letterlijk vaak uithoeken van het land waar weinig activiteit is.
Een enkele keer praat ik wel eens met een boer of bewoner op wiens perceel een grenspaal staat. Soms levert dat een aardige anecdote op.
Interessanter zijn de contacten die voorafgaan aan het verkrijgen van toestemming om palen te bekijken op percelen waarvan de eigenaar niet eenvoudig te duiden of te bereiken is. Een paar weken geleden had ik ter voorbereiding van de tocht van 6 oktober de eigenaar van landgoed "Putse Moer"(Putte/ Kapellen) aangeschreven. Op dat landgoed staan 3 grenspalen die normaal gesproken niet legaal bereikbaar zijn. De eigenaar van De Putse Moer belde mij. Het bleek te gaan om Christian Van Thillo, de grootste Vlaamse mediamagnaat. Eén van de machtigste en rijkste Vlamingen, ook wel bekend als 'de Belgische Berlusconi'. Toch bijzonder dat zo'n man persoonlijk de moeite neemt mij op te bellen. Uiterst vriendelijk stond hij mij te woord. Hij was gaarne bereid ons toestemming te verlenen om de palen te bezoeken. Dat is nu het grote verschil met de gemiddelde grenscontroleur: die vraagt met gepast machtsvertoon en minachting om paspoorten, is achterdochtig, niet geïnteresseerd en doet onnodig moeilijk. Terwijl iemand als Van Thillo een geheel andere opstelling heeft. Overigens heb ik vaker dergelijke ervaringen, de commercieel directeur van Arcelor Luxemburg gaf ons per e-mail toestemming een paar grenspalen op 'zijn' bedrijfsterrein te fotograferen. Toen het zover was, onderbrak hij zelfs een vergadering om in driedelig pak ons welkom te heten en koffie aan te bieden. Dat soort ervaringen en ontmoetingen blijven lang bij!

Vraag Wat heeft je het meest getroffen tijdens je tochten?
Antwoord De onbekendheid van de plaatselijke bevolking met grenspalen. Never ask the locals, las ik wel eens in een internationale grenspalen-nieuwsgroep. Vaak weten de lokale mensen niet van het bestaan van (bijzondere) grensmarkeringen.
“Meneer, volgens deze kaart moet hier ergens vlakbij een grenspaal staan. Kunt u ons alstublieft verder helpen?”
“Jawel, in het dorp, langs de weg, daar staat er een. En een paar kilometer verder die kant op, ook. Maar hier? Nee, hier staat er geen, echt niet!”
“Toch wel, kijkt u eens hier rechts, achter die struik, volgens mij bedoelden wij die!”
“Och, nu u het zegt, was me nooit opgevallen. Is dat dan ook een grenspaal?”
Van die dingen!

Vraag Met wie ga je geregeld op pad langs de grens?
Antwoord Met Eef Berns doe ik nu de Belgisch-Luxemburgse grens. Hij is mijn vaste grenspalen-maatje. Verder loop ik wel eens met Peter Dirven, met Eberhard Gutberlett en met Rob Vaessens. Volgende week dus met een groot gezelschap (14) langs de Nederlands-Belgische grens bij Putte. Een heuse reünie! Ook leuk! En soms loop ik gewoon alleen.

Vraag Hoe lang ga je door met je hobby?
Antwoord Zoiets weet je nooit van tevoren. Toen ik het 6,5 jaar geleden ineens te pakken kreeg, zei mijn vrouw: het zal wel weer een bevlieging zijn zoals zo vaak, over een paar maanden heb je weer wat anders. Ik voelde echter meteen dat ik het lang zou volhouden. Nog steeds heb ik even veel plezier in het zoeken van grenspalen. En zoals het er naar uitziet, neemt dat voorlopig ook nog niet af. Er blijft voorlopig ook nog genoeg te ontdekken. Ik ga niet als een dolle alle grenzen af, want wat nu, als je alles wat je wilde zien hebt gezien?

Vraag Met welke camera of camera's heb je gewerkt?
Antwoord Da's een verhaal apart. Ik begon met een klein compact cameraatje met APS-filmpjes. Echt heel beroerde kwaliteit. Toen kocht ik een oude spiegelreflex (Canon AE1). Daarover was ik erg tevreden. Mooie foto's, goeie kwaliteit. Intussen brak de digitale camera door. Het voordeel ten opzichte van de analoge was vooral dat je het resultaat direct kunt zien. Bij de analoge mislukten wel eens cruciale foto's waardoor je later nog eens terug moest. Ik begon met een Canon Powershot G5. Vervolgens een digitale spiegelreflex, de Canon EOS 30D. Die viel vreemd genoeg wat tegen, toen werd het de Canon EOS 400D. Leuk toestel, maar ook deze heb ik niet meer. Eigenlijk te groot en te zwaar. Nu heb ik de Canon Powershot G7 en daarover ben ik uitermate tevreden. Dit gedoe lijkt een dure grap, maar ik ben een echte handelaar, ik koop altijd tweedehands en verkoop steeds met winst.

Vraag Je organiseert ook grenswandelingen langs de grens met België, is dat naar aanleiding van onze wandelingen in Twente? Of was je er al eerder mee bezig?
Antwoord Daar was ik al eerder mee bezig. Vier jaar geleden organiseerde ik al een wandeling rondom Moresnet. Die was erg geslaagd. Vorig jaar wilde ik deze Putte-wandeling al organiseren, maar door allerlei omstandigheden schoot het er bij in.

Vraag Heb je het gedoe over de verdwenen oudste grenssteen van Nederland(nr. 20 in De Lutte) gevolgd? En hoe vind je in het algemeen dat de overheid omgaat met grenspalen?
Antwoord Dat heb ik nauwelijks gevolgd. Ik snap dat dergelijk gedoe tot veel beroering leidt in de omgeving waar het onheil geschiedt.
Over hoe de overheden omgaan met grenspalen heb ik gemengde gedachten. De grenspalen tussen Nederland en België worden goed onderhouden. Daar wordt wel eens over geklaagd, maar als je naar de feiten kijkt dan is dat niet terecht. Ik heb de indruk dat de grenspalen tussen Nederland en Duitsland een stuk minder aandacht krijgen. Dat is jammer. Anderzijds hoort verwaarlozing er ook wel een beetje bij. Ik zie liever een verveloze, gehavende paal dan een paal die strak in de verf zit met zo'n lullig VVV-bordje erbij van 'kijk, dit is nu een grenspaal'. De onopvallendheid in combinatie met dat verval heeft wel iets authentieks. Het geeft een dimensie die mij wel aanspreekt.

Vraag Grenspalenwandelaars komen er steeds meer, evenals websites waar alle ervaringen op worden gepubliceerd. Vind je dat een goede zaak?
Antwoord Enerzijds wel, het is leuk om een hobby te delen of om er anderen over te vertellen en enthousiast te maken. Anderzijds hoeft dat van mij niet zo. Ik vind het leuk de hobby een beetje exclusief te houden. Ik moet er niet aan denken tijdens het grenspalen zoeken vele anderen tegen te komen die ook op zoek zijn naar grenspalen. Een relatief kleine hechte kring, dat is het leukst.

Vraag Waarschijnlijk is die tijd al voorbij. Wat zou je nog meer kwijt willen?
Antwoord Het lijkt me wel voldoende zo.

Vraag Bedankt voor het beantwoorden van mijn vragen.