Gerhard Post, Twentse marken

Gerhard Post heeft de taak op zich genomen om alle voormalige marken in Twente gedetailleerd in kaart te brengen. Hij doet dat nauwgezet en met volharding. Het resultaat is te zien op zijn uitgebreide webzijde.

Profiel van Gerhard Post

Datum interview: 25 maart 2015
Leeftijd: 55
Geboorteplaats: Vriezenveen
Woont in: Hengelo
Beroep: Toegepast wiskundige
Hobby's: Geschiedenis, fietsen
Aanvullende informatie:
Webzijde: www.markegrenzen.nl

Vraag Je bent geïnteresseerd in markegrenzen, markepalen en grenspalen. Hoe en wanneer is die interesse ontstaan?

Antwoord Deze belangstelling ontstond in maart 2014, toen ik op de site van Gis Openbaar van de provincie Overijssel1 zag dat zij een markenkaart gepubliceerd hadden. Ik heb de provincie om de data gevraagd, die ik per omgaande toegestuurd kreeg. Nog geen week daarna stond er een groot artikel over Martien Knigge en zijn markegrenzen-project in de Tubantia. Hij legde uit dat hij de nog zichtbare markegrenzen in kaart wil brengen om ze te kunnen vastleggen als cultuur-historisch erfgoed.

Gerard Post zittend op grenspaal

Vraag Eerst maar eens een filosofische vraag. Vijftien jaar geleden was er nauwelijks aandacht voor grenzen en grenspalen, en was er op internet nauwelijks iets over te vinden. Nu zijn er volop webzijdes en publicaties. Heb je een verklaring voor al die aandacht?

Antwoord Ik weet niet precies hoe het vroeger was. Wat ik nu zie is dat er veel op internet beschikbaar of te achterhalen is, zoals periodieken van verschillende heemkunde-verenigingen. Daarnaast is er nu de digitale kadastrale atlas 1832, die uitgebracht is door het Historisch Centrum Overijssel, die ontzettend veel informatie bevat. Ik denk dat er vroeger ook wel aandacht was, maar dat dit meer verborgen was en voor een deel nog steeds is. Zo prijst de gemeente Tubbergen het buitengebied aan met “een grote hoeveelheid aan streekeigen elementen als agrarische bebouwing in twee agrarische bouwstijlen, watermolens, markegrenzen en grens- en markestenen, wegkruisen, Mariakapelletjes, landweren en historische klootschietbanen”.
Toch heb ik nog geen enkele concrete verwijzing naar een markesteen in Tubbergen kunnen achterhalen, behalve de Brektemersteen die bij het stadsmuseum van Almelo staat.

Vraag Heb je zelf nog een filosofie over grenzen, of krijg je een gevoel bij het bezoeken van marke- en grenspalen?

Antwoord Het is bijzonder te bedenken hoe oud de grenzen zijn. Dan voel je de geschiedenis als het ware. Veel mensen zullen zich niet kunnen voorstellen waarom je koud of warm zou worden van een veldkei die “toevallig” ergens ligt. Het is ook niet de steen, maar dat wat hij representeert: mensen voor wie het belangrijk werd om de venen en de velden te verdelen.

Paal bij Kloosterhaar

Vraag Bezoek je ook veel grenspalen, hoe bevalt dat en heb je nog aparte dingen meegemaakt tijdens je tochten?

Antwoord Ik heb het afgelopen jaar ongeveer 200 palen en stenen bezocht, vooral in Twente. Het is leuk om onbekende en afgelegen plekken te bezoeken - dat zijn het nog steeds vaak - en bijzonder om daar een steen te vinden die er mogelijk al 400 jaar ligt. Een van de leukste vondsten is de steen op het noordelijkste puntje van Twente, in Kloosterhaar. Daar staat een afgebroken Bentheimer zandstenen paal, die daar in 1770 geplaatst moet zijn. De huidige (grond)eigenaar heeft de paal gered. Een ander grappig voorval was bij een rijksmonument op de markegrens van Losser en De Lutte. Ik probeerde de eigenaar uit te leggen dat de steen op zijn oprit volgens de coordinaten een rijksmonument is. Hij antwoordde hierop dat hij die steen er zelf heeft neergelegd.

Vraag Je webzijde is behoorlijk informatief en diepgravend. Krijg je veel medewerking van gemeentes, kadaster, historische kringen en andere liefhebbers?

Antwoord Ik heb goede contacten met een aantal heemkundegroepen, en probeer deze contacten uit te breiden. Het ultieme doel is om voor elke markesteen te achterhalen waar hij gestaan heeft, onderzoeken of hij er nog staat, en achterhalen wat ermee gebeurd is als hij weg is. Ik heb het afgelopen jaar gemerkt dat naast heemkundigen de buurtbewoners een belangrijke bron van kennis zijn. Wat ook opvalt is dat veel gemeentes geen enkel idee van markestenen hebben. Op dit moment zijn de gemeentes bezig met het vullen van de cultuur-historische waardenkaart. Het lijkt me de kans voor heemkundegroepen om de markestenen letterlijk op de kaart te zetten. In het verleden zijn de gemeentes een van de oorzaken waarom markestenen geruisloos verdwenen zijn; dat tij kunnen we keren!

Vraag Heb je favoriete plekken als het gaat om grenzen of grensmarkeringen?

Antwoord Nee, niet echt, ik vind ze allemaal leuk. Hoewel, de oude Bourgondische rijksgrensstenen, of de massieve palen zoals je die in Haaksbergen ziet; denk aan de Grevenpaal of de paal in het Mallumse Veen, en de Viermarkenboom, of het Rode Steenke met zijn vrienden in het Pieriksbos, of SD 49, of ...

SD 49

Vraag Je bent nu bezig met het in kaart brengen van de grenzen in Twente, wat al een hele klus op zichzelf is. Denk je ook nog aan uitbreiding naar andere streken en provincies?

Antwoord Nee. Ik denk eerder aan uitbreidingen naar andere objecten, als havezathes, borgen, landweren, boerderijen, tollen, etc.

Vraag Dat is een heel goed idee! Daar zitten vaak ook boeiende verhalen achter.
Je bent verbonden aan de Universiteit Twente, kun je uitleggen wat voor werk je daar doet?

Antwoord Ik ben toegepast wiskundige. Ik geef wiskunde-onderwijs aan onze studenten en doe onderzoek op het gebied van roosterproblemen zoals schoolroosters, personeelsroosters en sportroosters.

Vraag Je hebt aan heel wat publicaties meegewerkt, ik tel er tegen de tachtig. Ben je ook van plan om je markegrenzen-onderzoek als boek te gaan publiceren?

Antwoord Martien Knigge wil een markegrenzen-atlas voor Overijssel uitgeven. Dit is een prachtig project, waarvan ik hoop dat mijn gegevens hem kunnen ondersteunen. Wat mijzelf leuk lijkt is om een boekje met - toegankelijke - Twentse markestenen uit te brengen. Dit zou ik niet alleen willen doen, maar juist als samenwerking van de heemkunde-groepen in Twente.

Mallumse Veen-paal

Vraag Het kan zijn dat je niet in Twente geboren bent. Wat bevalt je aan de streek en wat niet?

Antwoord Ik ben niet in Drostambt Twente geboren, maar wel in het kwartier: mijn ouders en grootouders en overgrootouders en betovergrootouders woonden allemaal in Vriezenveen. Ik ben daar geboren en heb er tot mijn 18e gewoond. Daarna ben ik diverse keren verhuisd binnen Twente. Ik vind Twente prachtig en de mensen plezierig.

Vraag Hebben de grenzen iets met je werk te maken, of gaat het puur om een privé-interesse?

Antwoord Het is een privé-interesse. Ik heb altijd belangstelling voor geschiedenis gehad, hoewel de exacte vakken me beter liggen. Mijn vader had een uitgebreid archief over Vriezenveen en verzamelde typisch Vriezenveense woorden. Daar is ook een boekje van uitgebracht: “Zo zeggen wie dat op 't Vjenne”. Ik heb deze interesses van hem meegekregen.

Vraag De rijksgrens met Duitsland wordt tamelijk verwaarloosd door vooral de Nederlandse overheid, maar de voormalige marke- en wigbold-grenzen worden steeds meer in ere hersteld. Vooral door het werk van onder andere Harry van der Sleen in Enschede. Heb je daar een mening over, en dan met name over de verwaarlozing?

Antwoord Als we vergelijken hoeveel rijksgrensstenen er nog zijn, ten opzichte van de gemeentegrensstenen, dan valt het met de verwaarlozing van de rijksgrens nog wel mee. Gelukkig is dit jaar (2015) Duitsland nog verantwoordelijk. De loakstenencommissie van de Historische Sociëteit Enschede-Lonneker doet fantastisch werk, net als de Historische Kring Haaksbergen. Andere groepen volgen gelukkig, en kunnen profiteren van de kennis die deze commissies hebben opgebouwd. Dit zijn mooie ontwikkelingen waar ik aan probeer bij te dragen. En die verdwenen of omgevallen rijksgrenspalen blijven we gewoon melden.

Grenspaal 5

Vraag Op je webzijde mis ik nog de Jachtpalen van Twickel en Weldam. Ga je die ook nog behandelen?

Antwoord De bestaande palen zijn al te vinden op 2. Ik heb op dit moment geen plannen om hier iets te doen, hoewel een (fiets-) rondje Twickelerpalen me wel een leuk idee lijkt.

Vraag Zijn er eventuele wensen of frustraties die je zou willen uiten?

Antwoord Ik hoop dat onze werkzaamheden rond markegrenzen en markepalen tot een wat groter publiek zullen doordringen. Hoeveel mensen weten wat een marke is, en hoe dat gefunctioneerd heeft? Dat zou best wat bekender mogen worden, het is onze geschiedenis. Mijn wens is dat alle nog bestaande markestenen monument worden, zodat ze niet meer gedachteloos, uit onwetendheid, verdwijnen.


1 http://gisopenbaar.overijssel.nl/viewer/app/cwk_discipline/v1
2 http://overijsseliii.blogspot.nl/