In de ban van het IJsselmeer (2)

[20 oktober 2009]

Banpalen zijn mooie objecten, maar helaas is het bij de ene paal bij Hoorn gebleven. Wat ik wel veel ben tegengekomen zijn dijkpalen en daarmee kom je al snel uit bij de beheerders van de dijken: de waterschappen.

(Foto: Aafke de Wijk)

Waterschappen zijn geloof ik typisch Nederlands en ze kennen een lange en rijke historie. Al vanaf de 11e eeuw werden er dijken opgeworpen. In de waterrijke gedeelten van ons land zijn er vanaf de twaalfde eeuw ontelbare kleine waterschappen opgericht om het onderhoud aan de dijken en het waterbeheer in het algemeen te regelen. Gedurende de loop van de geschiedenis zijn deze waterschappen samengevoegd en hergegroepeerd tot de 26 waterschappen die tegenwoordig nog bestaan.

De waterschappen hebben hun eigen grenzen die niet samenvallen met gemeente- of provinciegrenzen. Ik geloof niet dat er grensmarkeringen zijn maar als je goed kijkt, kun je soms wel zien in welk waterschapsgebied je je bevindt. Zo zijn alle knalrode dijkpaaltjes die ik langs de Noord-Hollandse IJsselmeerkust tegenkwam voorzien van het wapen van het Hoogheemraadschap Noordhollands Noorderkwartier. (Als de term hoogheemraadschap gebruikt wordt dan duidt dat er op dat het waterschap aan zee ligt). Dit waterschap heeft bestaan van 1919 tot 1993 en is uiteindelijk opgegaan in het tegenwoordige Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In Noord-Holland kun je ook ver van de zee dijkpalen aantreffen. Voormalige zeedijken zijn vanwege allerlei droogleggingen en inpolderingen midden in het land komen te liggen. Sommige van deze oude dijken zijn tot monument verklaard.

(Foto: Aafke de Wijk)

In Durgerdam trof ik naast de rode paaltjes ook een stevige groene dijkpaal aan met het opschrift Noordelijke IJ- en Zeedijk. Vervolgens kwamen we elke kilometer zo'n paal tegen. Allemaal goed onderhouden, netjes in de verf. Ook de rode paaltjes staan langs dit traject. Je zou haast denken dat hier twee concurrerende waterschappen aan het werk zijn. Maar dat is niet zo. De groene gietijzeren palen zijn geplaatst door het in 1843 opgerichte College van Hoofdingelanden van den Noorder IJ- en Zeedijk, dit was een federatie van 10 waterschappen. Dit college werd in 1921 opgeheven.

De zeer oude Noorder IJ- en Zeedijk loopt vanaf Schardam in zuidelijke richting langs het IJsselmeer en via Nieuwendam langs de noordoever van het IJ al kronkelend door het binnenland helemaal tot aan Beverwijk. De eerste paal die aan de noordkant van Schardam staat heeft het nummer nul.

(Foto: Aafke de Wijk)

Opvallend is de dijkpaal die midden in Monnickendam voor een huis staat. Misschien heeft de dijk hier ooit gelopen maar het zag er helemaal niet uit als een dijk.

(Foto: Aafke de Wijk)

In het pittoreske Monnickendam trof ik ook ook nog een prachtige stoeppaal...

(Foto: Aafke de Wijk)

... geflankeerd door fraaie smeedijzeren sierhekken.

Aafke de Wijk