In de ban van het IJsselmeer (1)

[29 september 2009]

Het is altijd het leukst wanneer je helemaal niet op zoek bent naar grenspalen en er zomaar onverwachts een tegenkomt. Dat gebeurde tijdens mijn fietsvakantie rond het IJsselmeer een paar keer. Zo had ik me nooit gerealiseerd dat op de Afsluitdijk een provinciegrens ligt tot ik in het voorbijgaan het kopje van de grenspaal boven de dijk uit zag steken.

Gp in Hem (Foto: Aafke de Wijk)

In het kleine plaatsje Hem (tussen Hoorn en Enkhuizen) ging ik tegen de avond een eindje lopen zodat mijn reisgenote even een tukje kon doen na een vermoeiende fietsdag. Na ongeveer een kilometer stond ik op de grens tussen Hem en Venhuizen ineens oog in oog met een grenspaal.
Op de sokkel een bord met de volgende tekst: Oorspronkelijk in 1791 gebouwde hardstenen grenspaal op de grens van Hem en Venhuizen. Het origineel is in 1932 gesneuveld en alleen de schildhoudende leeuw is bewaard gebleven en siert nu deze grenspaal. Op het schild staat het oude wapen van Venhuizen. Het plaatsen van deze grenspaal is in 2004 tot stand gekomen door samenwerking tussen de gemeente Venhuizen en de historische vereniging Suyder Cogge.


Gp in Hem (Foto: Aafke de Wijk)

Het wapenschild wordt vastgehouden door een zittende leeuw.


Banpaal (Foto: Aafke de Wijk)

Eerder op die dag waren we al in de striemende regen een enorme dijkpaal tegengekomen. Mijn camera is niet waterdicht en de omstandigheden waren er niet naar om hem op ons gemak te bekijken. Gelukkig was het eventjes droog toen we Schardam passeerden want daar staat een werkelijk heel bijzondere en mooie banpaal uit het jaar 1761.


Banpaal (Foto: Aafke de Wijk)

Ik had wel van het bestaan van banpalen gehoord maar er nog nooit een gezien.  Een banpaal gaf de grens aan van een rechtsgebied, in dit geval van de stad Hoorn. Een van de straffen die in het verleden werd opgelegd was verbanning. De bannelingen mochten de stad niet dichter naderen dan tot de banpalen. Dit gold als een relatief lichte straf.


Bovenop de paal het wapen van Hoorn: een wapenschild met een jachthoorn. Het schild wordt vastgehouden door een zittende eenhoorn. De naam Hoorn heeft overigens niets met een jachthoorn of met een eenhoorn te maken. Hoorn is een oud woord voor bocht of hoek. Hoorn ontstond in een bocht van de dijk.
Door het verguldsel en de kleuren is het een heel opvallende paal. Hij staat op de oude Zuiderzeedijk naast een sluisje.

Aafke de Wijk