Kleine Grensgeschiedenis

e grote lijnen van de staatkundige ontwikkeling van Nederland en Duitsland, en dus van het ontstaan van de grenzen, zijn wel uit een geschiedenisboek te halen. Maar voor de kleine eigenaardigheden, zoals vreemde, onlogische kronkels in de grens of stenen met een geheimzinnige inscriptie, is niet zo gemakkelijk een verklaring te vinden. Misschien zijn ze juist daarom zo intrigerend.

Voor de kleine grensgeschiedenissen zijn we afhankelijk van archieven en oude kaarten. Of van toevallige ontmoetingen met grensbewoners, en zelfs die weten vaak verbazend weinig. Ze hebben heel hun leven op de grens gewoond en er toch nooit over nagedacht.

Een grappig voorbeeld zijn de bewoners van een voormalig Duits grenskantoor die we op een mooie lentedag aantreffen voor hun woning. De weg loopt aan de Duitse kant dood op de grens. Nederland ligt ongeveer een meter lager. We zijn al eens eerder op deze plek geweest maar hebben toen geen stenen of mensen gezien. Nu treffen we maar liefst drie generaties tegelijk: een oude vrouw, een jongeman van 30 en een klein meisje dat net kan praten. En op hun aanwijzing vinden we ook nog en stel tweelingstenen.

Het is een rijtje van 3 typische Duitse douanierswoningen. Ze zijn van rode baksteen. Onder de woning zit een souterrain. Een stenen trapje leidt naar de voordeur die op ongeveer een meter hoogte zit. Boven de voordeur is een klein afdak. De oude vrouw vertelt dat ze de huizen in de jaren '70 hebben gekocht. De jongeman heeft er bijna zijn hele leven gewoond, hij ging in Nederland naar school. Dat verklaart waarschijnlijk zijn vlekkeloze Nederlands. Het Nederlands van de vrouw is ook opvallend goed.

Volgens hen is hier nooit een grensovergang geweest. Maar als we vragen waarom er dan een grenskantoor staat, staan ze een beetje met hun mond vol tanden. Later ontdekken we op een oude kaart dat er een weg achter het huis langsliep die aansloot op een nog bestaand zandpad aan de Nederlandse kant.

1900

De situatie rond 1900. Duitsland ligt aan de noordkant van de grens. De wegen die er nu niet meer zijn, zijn geel. Er stond nog geen gebouw en zo te zien nog maar één grenspaal 90.

nu

De situatie nu.
De huizen zijn roodgekleurd. Rechts onder, in Nederland, is nog een stukje zandweg (geel) dat niet meer aansluit op de weg aan de Duitse kant.

Aafke de Wijk