Op een oude grens

HV-154 (Foto: Aafke de Wijk)

[23 mei 2008]

e grens in onze streken heeft maar minimale veranderingen ondergaan in de loop van de eeuwen. Zeker als je hem vergelijkt met de grens in het zuiden van Nederland en in BelgiŽ. Daar is het land in de loop van de eeuwen zo vaak van eigenaar verwisseld dat het grensverloop veel grilliger is. Er zijn in de loop van de eeuwen grenzen bepaald die al lang niet meer gelden, maar de grensstenen staan er nog wel. Zo kan het gebeuren dat ik midden in BelgiŽ op een parkeerplaats even de benen aan het strekken ben na een lange autorit en zomaar tegen een grenspaal aan loop. Een mooie, gave, zeskantige grenspaal met aan de ene kant de letter B, aan de andere kant de letter P en het nummer 154.
Wonderlijk.
Na Maastricht zijn we de Belgische grens gepasseerd zonder er te stoppen. De grens was merkbaar toen we met een plof van het gladde, comfortabele, Nederlandse asfalt op het Belgische hobbelige wegdek terechtkwamen. Het is dus een cadeautje om toch nog een grenspaal tegen te komen al zijn we kilometers van de Nederlandse of Duitse grens verwijderd.
De grenssteen staat bij de toegang tot een uitgestrekt veengebied, de Hoge Venen. Het gebied ligt op ongeveer 600 meter hoogte en is gedeeltelijk opengesteld voor wandelaars. Over kilometerslange vlonders kun je het gebied doorkruisen, dat is een bijzondere belevenis. Het veen lijkt niet erg op de venen die we hier kennen. Het lijkt niet zo gecultiveerd te zijn. Ik heb er bijna geen open water gezien. Wel hoor je voortdurend water murmelen in onzichtbare kleine waterloopjes tussen de graspollen door. Het gedeelte waar wij zijn loopt geleidelijk af naar beneden. De waterloopjes komen samen in een grillig riviertje.

HV-harnas (Foto: Aafke de Wijk)

Vlak na het toegangshek zien we aan de linkerkant een oud houten kruis en na een paar honderd meter komen we rechts van het pad een tweede grenspaal tegen, precies op de grens van het open veengebied en het bos. Wel een apart geval: hij zit namelijk in een harnas. Zo te zien is hij een keer doormidden gebroken is hij op deze manier weer opgelapt. Het is zo degelijk gedaan dat de steen bijna onzichtbaar is geworden.

Wat verderop begint de vlonder en daar staat nummer 156. Deze ziet er heel wat minder florissant uit. Hij is net als de vorige in tweeŽn gebroken en weer opgelapt maar dat is in dit geval wat provisorisch gebeurd. Deze steen is heel laag of hij is tot zijn middel weggezakt in de veengrond.
We vervolgen ons pad over de vlonders. Dat is oppassen geblazen want de planken zijn ongelijk van hoogte en soms ontbreken er een paar. Het is hier heerlijk stil. Ik kan me voorstellen dat het tijdens vakanties en met mooi weer behoorlijk druk kan zijn. Zelfs nu, op deze kille maandag, komen we regelmatig andere wandelaars tegen.

HV-157 (Foto: Aafke de Wijk)

Bij de volgende steen, nummer 157, maakt de vlonder een mooi bochtje. Deze steen staat in zijn volle glorie op een wat hoger gelegen zandbult temidden van wat struiken en boompjes. Hier begint zo te zien het riviertje zijn loop. De vlonder houdt hier een tijdje op. Het pad volgt de loop van het riviertje en na een poosje begint de vlonder weer. Rondom zien we veel dode bomen. Sommige zijn op een meter hoogte afgekapt. Er hebben ook grote bomen gestaan maar die zijn afgezaagd en in moten verdeeld. Het is een vreemd gezicht, alsof de bomen in stukken zijn gevallen en weer in vorm op de grond zijn gelegd.
We blijven de vlonder volgen langs het riviertje tot een tweesprong. Daar besluiten we terug te keren. We moeten nog verder reizen vandaag. De terugtocht over de vlonders valt wat tegen. Op de heenweg gingen we gestaag naar beneden en nu moeten we natuurlijk weer omhoog.
Al met al hebben we 6 kilometer gelopen. Meer grenspalen hebben we niet gezien. Op de parkeerplaats ontdek ik een bord met uitleg over de grensstenen. We hebben over een oude Belgisch/Pruisische grens gelopen. Deze grens heeft dienst gedaan tussen 1815 en 1914. Hij valt gedeeltelijk samen met een nog oudere grens tussen de hertogdommen Limburg en Luxemburg. Het kruis wat we in het begin zagen, werd in 1605 opgericht en gaf de grens aan tussen de prinsdommen van Luik en Savelot-Malmedy. Het is hier een wirwar van oude grenzen en grensstenen en andere grensmarkeringen.
Later thuis ben ik eens gaan zoeken op internet en daar tref ik op de website van Peter Dirven veel meer fotoís en informatie over deze oude grens. Na paal 157 vormt het kleine riviertje de grens, er was geen reden om hier stenen te plaatsen. Dit riviertje heet Helle. Ik heb wel eens gehoord dat Hel of Helle een naam is die misschien grens betekent maar het kan in dit geval ook letterlijk hel betekenen. Zonder de vlonders is het een volkomen onbegaanbaar gebied. Volgens Peter is de grenssteen op de parkeerplaats een replica, dat verklaart zijn puntgave uiterlijk. De steen is gemaakt van arduin, dat is een steensoort die in BelgiŽ wordt gevonden.
Tenslotte ontdek ik te laat dat we dichtbij een bijzonder monument zijn geweest: het kruis der verloofden. Hier vertel ik later meer over.

HV-kruis (Foto: Aafke de Wijk)

Aafke de Wijk