Dijkpalen

Dijkpaal 536 (Foto: Aafke de Wijk)

[31 mei 2009]

In het voorjaar maakte ik op de dijk bij Vorchten een foto van Dijkpaal 536. Dijkpaal is een wat grootse benaming voor dit platte kunststof paaltje van amper 50 centimeter hoog. Ik vroeg me af waar het voor dient en besloot dat het een soort kilometerpaaltje was om gemakkelijk een plaats te kunnen bepalen op de kilometerslange dijk. Naast het logo van Waterschap Veluwe staat er ook een calamiteitennummer op en het is natuurlijk handig als de beller meteen kan vermelden bij welke dijkpaal de calamiteit plaatsvindt.

Ik hoefde niet lang te wachten op het antwoord op de vraag: “Wat is een dijkpaal?’ Aan de overkant van de IJssel gaat Waterschap Groot Salland over de dijken en de waterwegen. Groot Salland stuurt zijn inwoners regelmatig een mooie folder met wetenswaardigheden. In de laatste editie stond er een foto op de omslag die onmiddellijk mijn aandacht trok: een oude stenen paal. Het bijbehorende artikel ging over watererfgoed en daar horen ook diverse oude dijkpalen bij. In het gebied van Groot Salland staan er nog 5.

Dijkpaal 57 (Foto: Aafke de Wijk)

Er bestaan al dijkpalen sinds 1308. In dat jaar werd het onderhoud en herstel van de IJsseldijk georganiseerd. De hoeven die langs de dijk stonden moesten elk een stuk dijk onderhouden dat over hun land liep. Dit werd ‘verhoefslaging’ genoemd. De afmeting van het stuk dijk waar men verantwoordelijk voor was (de ‘hoefslag’), was in verhouding met de grootte van het grondgebied van de boerderij. In 1760 zijn de houten palen vervangen door stenen exemplaren maar of de 5 palen langs de IJssel zo oud zijn is niet bekend. De vier palen bij Zwolle en Kampen hebben dezelfde vorm en afmetingen. Het zijn zeskantige paaltjes met een ronde kop. Op de paal is naast het volgnummer ook de lengte van de hoefslag aangegeven. De paal die in Deventer staat is van een heel ander type.

Dijkpaal (Foto: Aafke de Wijk)

Paal 79 op de dijk tussen Wilsum en Kampen is de enige die niet op zijn oorspronkelijke plaats staat. Hij is na een dijkverzwaring op zijn huidige plek gezet. Het is een heel gebeuren daar met twee picknickbanken en een informatiebordje, omsloten door een hoge heg. De plek is alleen per fiets of te voet bereikbaar. De lengte van de hoefslag is 103 roede, 1 voet en 5 duim (waarschijnlijk rond de 390 meter). De nummering van de palen diende net als tegenwoordig voor de bepaling van de positie als er iets mis was.

Dijkpaal 87 (Foto: Aafke de Wijk)

Een eindje verder richting Kampen staat paal 87. Deze staat onder aan de dijk aan de landzijde. De lengte van de hoefslag was 127 roede, 8 voet en 1 duim. Bovendien staan er nog een M, een S en een A in gegraveerd.

Dijkpaal 87 (Foto: Aafke de Wijk)

Dijkpaal 57 (Foto: Aafke de Wijk)

Paal 57 staat in Zwolle op de dijk, dicht bij de spoorbaan over de IJssel. Hopelijk overleeft hij de bouw van de nieuwe spoorbrug. Als je op de dijk staat en over de paal heenkijkt dan zie je heel in de verte de Peperbus, de kerktoren die gezichtsbepalend is voor Zwolle. Het is grappig: de dijkpaal en de Peperbus hebben dezelfde vorm.

De twee overige palen ga ik binnenkort opzoeken.

Groot Salland heeft naast de dijkpalen nog meer watererfgoed in beheer: oude gemalen, dijkstoelhuisjes en sluizen, in totaal ongeveer 50 stuks. Er is een degelijk plan van aanpak geschreven om tot een goed beheer te komen van deze monumenten. Voor de dijkpalen denkt men er aan om ze bijvoorbeeld in een lespakket op te nemen of om een kunstenaar te vragen voor “een creatieve oplossing voor het opnieuw beleefbaar maken van de dijkpalen”. Maar het verheugt me om het volgende te lezen: “Wij adviseren om niet bij elk paaltje een infobord of bankje te plaatsen, daarmee ‘vervuilt’ het open dijklandschap naar onze mening teveel. Daarnaast adviseren wij bij inschakeling van een kunstenaar het niveau van 5000 euro niet te overschrijden gezien het low-key karakter van de palen.”

Aafke de Wijk

Dijkpaal 87 (Foto: Aafke de Wijk)