Dijkpalen in Deventer

Dijkpaal (Foto: Aafke de Wijk)

[26 juli 2009]

Op de Lokersdijk in Deventer staat niet één dijkpaal maar een duo. Tegenover elkaar staan er twee rijk versierde zuilen van ongeveer 1,80 m hoog. Volgens de informatie van Waterschap Groot Salland zouden dit dijkpalen kunnen zijn, maar kennelijk weet men het niet zeker. In hun rapportage worden deze palen bestempeld als belangrijk en kenmerkend voor de geschiedenis van het waterbeheer en dergelijke, maar met de toevoeging: "als het echt dijkpalen zijn". Van de dijkpalen bij Zwolle en Kampen is de functie duidelijk, die bevatten informatie in de vorm van lengtematen en een volgnummer. Op Lokerdijkpalen zijn geen cijfers of tekst te vinden. Ze zijn ook niet zo oud: ze werden volgens het waterschap rond 1930 geplaatst maar kennelijk weet men niet goed meer waarom. Je kunt je afvragen of elke paal die op een dijk staat automatisch een dijkpaal is. In ieder geval zijn de palen gemeentelijke monumenten en heeft Groot Salland ze in hun watererfgoedlijst opgenomen.

Dijkpaal Deventer (Foto: Aafke de Wijk)

Het trof me dat de Lokersdijk wel een kilometer van de IJssel ligt en dat maakt nieuwsgierig. In het gemeentelijke bestemmingsplan voor het omliggende gebied trof ik een paar wetenswaardigheden aan.
De Lokersdijk is een oud dijkje dat waarschijnlijk al dateert uit de 13e eeuw. Vroeger lag hier een meander van de IJssel. De diverse kolken aan weerszijden van het dijkje zijn daar overblijfselen van. De Lokersdijk sluit aan op de Zwolseweg waar tot de jaren '50 de de IJsseldijk liep. De dijk werd echter verlegd om Deventer meer ruimte te geven voor nieuwbouw. De oude dijk werd afgegraven.
De Lokersdijk wordt nu gezien als cultuurhistorisch zeer interessant. Hij mag niet bebouwd of doorgraven worden. In en rond de kolken verwacht men interessante archeologische vondsten te doen die verband houden met de scheepvaart op de IJssel.
Dankzij dit verbod om te bouwen, vormen het dijkje met de kolken en de weilanden een prachtige groene oase in het noord-westelijke stadsdeel.

Deventer Dijkpaal (Foto: Aafke de Wijk)

Het Smokkelpad.

Iets anders wat me opviel: een zijweggetje van de Lokersdijk heet Smokkelpad, een vreemde naam op een plek waar in geen velden of wegen een grens te bekennen is. Op een website over de geschiedenis van Diepenveen vond ik de volgende verklaring: halverwege de 19e eeuw werd er een nieuwe weg aangelegd tussen Deventer en Diepenveen. Omdat de aanleg kostbaar was, werd er tol geheven. Er stond een tolhuisje aan de Laan van Borgele op de plek waar nu de Havezateweg begint. Hier begon de nieuwe weg naar Diepenveen. Mensen met een smalle beurs kozen er voor om vanaf Diepenveen via een smal pad over de landerijen met een grote boog om de tol heen te lopen als ze naar Deventer moesten. Vandaar de naam Smokkelpad. In 1914 werd de tol opgeheven maar het Smokkelpad is nog gedeeltelijk intact.

Aafke de Wijk