Rechtszitting op de grens bij 196A

Bordje met tekst D|N 196A

De Grensstraat tussen Vaals en Aken begint bij het bordje D|N 196A. De tekst heeft niets te maken met de Duitse Industrie-Norm, maar de letters betekenen Duitsland-Nederland.

Het komt niet vaak voor dat de rechtsmacht een tafeltje en vier stoelen op de grens plaatst om een rechtszitting te doen plaatsvinden. Iedere mogendheid heeft haar eigen soevereine gebied, met haar specifieke jurisdictie. Het betekent dat een natie geen rechtsmacht heeft op het grondgebied van andere soevereine staten.

Z/W foto met staande mannen (Collectie Peter Sparla)

Statige mannen uit Nederland en Duitsland wachten totdat de zitting begint.

Een eeuw geleden, om precies te zijn op 23 januari 1912, vond er te Vaals, exact op de grens tussen Nederland en Pruisen, een zeer uitzonderlijke rechtszitting plaats, waarbij justitiële ambtenaren van de twee naties op straat delibereerden. In gewone mensentaal betekent het dat mannen van het gerecht bij elkaar kwamen om te vergaderen. Men ging op zoek naar een geschikte plek en vond die in de Grensstaat te Vaals, waar in die tijd de bilaterale grens evenwijdig aan de Nederlandse stoeprand lag. Daar konden een tafel en vier stoelen, die men geleend had in een Vaalser herberg, exact geplaatst worden.

Z/W foto met tafeltje (Collectie Peter Sparla)

Men ging op zoek naar een geschikte plek en vond die in de Grensstaat te Vaals, waar in die tijd de bilaterale grens evenwijdig aan de Nederlandse stoeprand lag. Na de Tweede Wereldoorlog viel de Grensstraat aan Nederland, maar even later kwam de grens op de as van de weg te liggen.

Een krant schreef toen: ‘Twee stoelen geplaatst op het territorium van koningin Wilhelmina werden bezet door Hollandschen vertegenwoordigers uit Maastricht en de twee stoelen op het gebied van den Duitschen keizer werden bezet door Duitschen vertegenwoordigers van de justitie uit Aken.’(…)

Nagel met NL | D in wegdek

Thans wordt de grens gemarkeerd door metalen nagels in het wegdek.

Wat was de oorzaak van deze opzienbarende bijeenkomst? Kern van de zitting was de brutale moord op Peter Gelissen in Geverik-Beek, een dorp gelegen in de provincie Limburg, door de beruchte Peter Senden, eveneens uit Nederland. Hij wist zich medewerking te verschaffen van de Duitsers Joseph Petermann en Otto Medaal, die door de Duitse politie gearresteerd werden.

De Grensstraat met parkeerzone

Waar op 23 januari 1912 een tafeltje en vier stoelen stonden, is nu het begin van een parkeerzone. Aan de Nederlandse kant bevindt zich een stoep met straatverlichting. Op de as van de weg zien we een grensmarkering.

Het cellulaire rijtuig van de Akense politie bracht Peter Senden naar de Grensstraat in Vaals. Toen Senden de ijzeren koets had verlaten, probeerde hij door grimassen en gebaren het publiek, dat van alle kanten kwam toestromen, voor zich te winnen. Maar Vaalsenaren die een hekel aan komedie hebben, wilden de bandiet een pak slaag geven, uiteraard tegen de zin van Justitia. De krant van toen publiceerde: ‘De toeschouwers namen tegenover Senden een dreigende houding aan, zoodat onze en de Duitsche politie de straat moesten afzetten. Senden werd verhoord door justitie en toen dit verhoor was afgeloopen, werden de boeien van de rechterhand losgedraaid en moest Senden het, in het Nederlandsch en Duitsch gestelde, proces-verbaal teekenen. Senden maakte van deze gelegenheid gebruik om uit den vestzak een gouden horloge te halen, op den knop te drukken en te kijken hoe laat het was. Senden nam eene zeer brutale houding aan. Toen de formaliteiten vervuld waren betrekkelijk de uitlevering van den moordenaar, die de “zitting” staande had bijgewoond, werd Senden weer geboeid en met den ijzeren wagen naar de gevangenis te Aken teruggebracht.’(…)

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen (H5-grens 114)
Foto's: H5-grens
[14 februari 2012]


De tekst werd ontleend aan Utrechts Nieuwsblad d.d. 23 januari 1912.
De historische zwart/wit-foto’s werden belangeloos ter beschikking gesteld door prof. dr. Peter Sparla, voorzitter van de Heemkundekring Sankt-Tolbert te Vaals.