Rails op de grens (1)

Stoomtrein (Foto: Hans Hermans)

De Pruisenlijn tussen Maastricht en Aken werd reeds in 1853 in gebruik genomen. Bijna 140 jaar lang was de spoorlijn bij de NS in gebruik totdat de lijn op 31 mei 1992 gesloten werd. Thans is het grensstation Simpelveld, samen met 17,7 km Pruisenlijn, in gebruik bij de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij.

Op gebied van ‘stoomtractie’ tussen de rails, had Limburg een grote voorsprong op de rest van Nederland. Daarom verbaast het niet, dat de rails overwegend van oost naar west gelegd werden en pas op 1 november 1913 de spoorweg tussen Weert en Eindhoven in gebruik genomen werd. Tot die tijd was er een directe treinreis van Maastricht naar Utrecht onmogelijk. Zestig jaar eerder, op 23 oktober 1853, werd de spoorweg tussen Maastricht en Aken in gebruik genomen. Het was de eerste normspoorweg (56,5 inch of 1435 mm) in Nederland en werd daarom ook wel ‘Pruisenlijn’ genoemd. Soms wordt de spoorweg ook Miljoenenlijn genoemd, maar die lijn is van veel latere datum. Op 1 oktober 1856 werd de spoorweg van Maastricht naar Hasselt (België) in gebruik genomen, het was de tweede bilaterale spoorweg in korte tijd. Op 20 april 1896 werd de spoorweg van Heerlen via Herzogenrath naar Aken in gebruik genomen. In Duitsland wordt hij door de Deutsche Bundesbahn, spoorlijn 2543 genoemd, in Nederland wordt ie ook wel ‘Zuider Spoorweg’ genoemd, omdat de spoorlijn aanvankelijk beheerd werd door de Nederlandse Zuider Spoorwegmaatschappij. Op 15 juni 1934 werd de spoorlijn Simpelveld via Kerkrade-West naar Schaesberg in gebruik genomen. Die spoorlijn wordt terecht ‘Miljoenenlijn’ genoemd, omdat de 12,5 km lange spoorweg, in die tijd 12,5 miljoen gulden kostte. Reeds in 1856 kon men vanuit het zuiden des lands alle kanten uit, maar een directe spoorwegverbinding met Amsterdam was er niet… Zuid-Limburgers die naar Holland wilden, konden vanaf 1865 gebruik maken van de spoorlijn van Maastricht via Aken en Kleve naar Nijmegen, die op 8 augustus 1865 geopend werd.

Dieseltrein met Westwall (Foto: Hans Hermans)

Een paar honderd meter achter de NL/D-grens ligt de defensieve Westwall die nazi’s bouwden om de geallieerde opmars tegen te houden. Voor US-soldaten met hun zwaar materieel waren de drakentanden ‘peanuts’. Hier passeert een Schienenbus (railbus met dieselmotor) de Westwall over de Pruisenlijn naar Simpelveld.

De trein waar wij het nu en de volgende keer over hebben, wordt hier en ginder ‘Euregiobahn’ genoemd. Het is een internationale stoptreinverbinding tussen Heerlen, via Aken naar Düren (Duitsland). In Aken geeft de trein aansluiting op snelle treinen zoals Thalys en ICE. Maar de Euregiobahn wordt ook graag door toeristen gebruikt die een dagje naar de Eifel willen, want de Euregiobahn rijdt verder naar Stolberg en Düren.

Wagon ‘Miljoenenlijn’  (Foto: Hans Hermans)

De Miljoenenlijn was in eerste instantie bedoeld voor het vervoer van steenkool. Pas op 12 mei 1949 werd hier gestart met reizigersvervoer, maar op 28 mei 1988 kwam er een einde aan. 6,8 km van de Miljoenenlijn werd door de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij in het spoorwegnet opgenomen. De recreatieve trein rijdt van Simpelveld naar Kerkrade-Centrum.

Maar Limburg wil iets meer dan een stoptrein en streeft naar een ‘intercity-achtige’ bilaterale treindienst tussen Heerlen en Aken. De NS zou dan moeten participeren met de Deutsche Bundesbahn. Zuid-Limburg vergrijst in ernstige mate, er is steeds minder werkgelegenheid en duizenden huizen staan leeg. Het is nog maar de vraag of een sneltrein tussen Heerlen en Aken, fiscaal, financieel en technisch haalbaar is.

Trein van de Euregiobahn (Foto: Hans Hermans)

De stoptrein met de naam Euregiobahn, maakt geen gebruik van Pruisenlijn en Miljoenenlijn, maar rijdt op de in 1896 gebouwde Zuider Spoorweg van de (toen) Nederlandse Zuider Spoorwegmaatschappij. Toeristen gebruiken de trein voor een uitstapje naar Stolberg of Noord-Eifel.

Burcht in Stolberg (Foto: Hans Hermans)

Stolberg wordt ook wel koperstad genoemd, omdat er een eeuwlange messingproducerende industrie was. Kastelen, kerken en huizen zijn meestal uit carboonkalksteen gebouwd. De burcht Stolberg werd vroeger ‘staylburg’ genoemd, omdat ze op steile carboonrotsen staat. Leuk zijn ook de smalle steegjes van het pittoreske stadje.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen (111)
Foto's: Hans Hermans
[19 januari 2012]