Een grenzeloze Gulp

Bordje Teuven

Teuven ligt in de Belgische Voerstreek. De Gulp stroomt hier van Vlaanderen naar Nederland.

Op zaterdagavond 28 juli 2012 ontlaadde zich, tussen 20 en 21 uur, boven de Belgische Voerstreek een zeer zwaar onweer, waarbij meer dan 30 liter water per m² viel. Dat lijkt niet veel, maar is 300.000 liter per ha. Ruw geschat loosden de wolken in een uur tijd meer dan 700.000 m³ water. De normale capaciteit van de Gulp is ca. 1000 m³ per uur. Omdat de Voerstreek ca.150 meter hoger ligt dan Gulpen (NL), bracht het bergbeekje met grote snelheid een waterzee naar het Mergelland. Omdat er nog steeds geen waterbuffers en stuwvijvers zijn, nam de getergde Gulp wraak. In Slenaken werden auto’s door het kolkende water meegesleurd en in veel huizen stond de laagste verdieping onder water

Wegwijzer Slenaken

De vloedgolf wist feilloos de weg naar Slenaken (NL) te vinden.

De Gulp is, anders dan de Geul, een trilaterale waterloop. Ze ontspringt in het Waalse Hombourg op 285 meter + NAP en stroomt door de Vlaamse dorpen Remersdaal en Teuven. Bij grenspaal 17 passeert het anders zo rustige beekje de grens naar Nederland en stroomt verder via Slenaken, Beutenaken en Pesaken naar Gulpen. Het suffix ‘aken’ (aqua), maakt duidelijk dat wij met water van doen hebben. In Gulpen mondt de Gulp na 17 km, op 88 meter + NAP, als 45e zijbeek in de Geul. Het hoogteverschil is 197 meter.

Het Waterschap Roer en Overmaas onderzoekt de komende maanden, welke maatregelen getroffen kunnen worden om een volgende vloedgolf in Slenaken te voorkomen. (…) Een schoolkind weet, dat het werkwoord ‘kunnen’ vervangen moet worden door ‘moeten’. Men weet ook dat door het rechttrekken van meanders en door het gemis aan andere stuwcapaciteiten, een bergbeek grenzeloos te keer kan gaan. Een schuldige heeft het Waterschap inmiddels gevonden; het is een onderdeel van de klimaatveranderingen die nu tastbaar worden. Het Waterschap zegt dat men zich hiertegen wil wapenen, maar voegt er meteen aan toe dat er een prijskaartje aan hangt.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen (H5-grens 126)
Foto’s: H5-grens
[31 juli 2012]


In de clinch bij grenspaal 17

Staatsbosbeheer en Waterschap Roer en Overmaas liggen, na de overstroming van de Gulp, met elkaar in de clinch. Het Waterschap kiest voor de ongeremde natuur en wenst in het Gulpdal een 'wilde' bergbeek in het kader van de beoogde cultuurhistorie. Men wil ook de kenmerkende randelementen van de Gulp zoals meidoornhagen en knotbomen in ere houden. Men wil dat de natuur in en langs de Gulp de vrije hand moet krijgen. Neen, zegt Staatsbosbeheer, de knotbomen die in de Gulp gevallen zijn, verhinderen een vlotte afloop van het water zodat het gestremd wordt en overstromingen voor de hand liggen.
Van de Belgen verwacht het Waterschap weinig medewerking om tot een doeltreffende regeling te komen. Het Waterschap voegt er meteen aan toe: 'Zo'n wateroverlast komt slechts eens in de 500 jaar voor. Tegen dergelijke extremen kun je je niet wapenen. (...)
Opmerking: 500 jaar zijn in een mum voorbij, want de inwoners van Slenaken kunnen zich de zware overstroming van tien jaar geleden nog goed herinneren. Het laatste woord over de omgeving van grenspaal 17 is nog niet geschreven.

Vijf dagen nadien

Een week na de overstroming is er in de buurt van grenspaal 17 nog steeds geen duidelijkheid. Na de clinch tussen landschapbeschermers is er nu een nieuwe clinch. Die tussen gedupeerden en verzekeringen. Zoals wij verzekeringen kennen, proberen zij zich met de kleine lettertjes aan eventuele vergoedingen te onttrekken.
Inmiddels hebben de gedupeerden, afspraken gemaakt met hun banken, zodat zij hun bedrijfje voort kunnen zetten. De Gemeente Gulpen zegt geen bemiddelende rol te kunnen spelen, zodat de mensen die onder de hoosbui hebben geleden, aan hun lot worden overgelaten. Een rampenfonds zou nu handig zijn.
Ook is het nog maar de vraag of Belgie wil meewerken aan een stuwbekken in de buurt van grenspaal 17. Dat zou dan de eerste grenspaal in Limburg zijn, die midden in het water staat.