Vlaggen onder de grens

Bordje 'Mergelgrotten' (Foto: Hans Hermans)

Aan de Belgische kant van de Sint Pietersberg worden de kalksteengroeven nog steeds mergelgrotten genoemd.


De drie vlaggen op-de-grens bij het Drielandenpunt zijn reëel, anders dan de geschilderde vlaggen die ik onder-de-grens aantrof tussen Maastricht in Nederland en Kanne in België. Ten zuiden van Maastricht bevindt zich de Sint Pietersberg, een kalksteenmassief met talrijke gangen, die ter plekke ‘mergelgrotten’ genoemd worden. De heren Alex Simays (lithograaf) en Henri van der Veur (schoenmaker), twee dilettante kunstschilders, hadden er tussen 1900 en 1905 behoefte om door middel van een aantal mysterieuze vlaggen de obscure grot een opmerkelijk cachet te verlenen.

In het centrum van het schilderij bevindt zich de stedenmaagd van Maastricht, met de Nederlandse vlag. De dame verpersoonlijkt de stad en wordt ook wel Minerva of schildhoudster genoemd. Tijdens de middeleeuwen, werd in sommige steden de maagd in natuurlijke staat afgebeeld, maar in het katholieke Maastricht kreeg de maagd, in het begin van de 19e eeuw, vleugels aangemeten en werd voortaan ‘engel’ genoemd. Feitelijk zou de stedenmaagd een schild met een ster in de handen moeten houden, want dat is het symbool van Maastricht.

We bekijken nu de vlaggen van links naar rechts:

Vlaggenschilderij onder de grens (Foto: Hans Hermans)

Het kunstwerk onder de grens met een aantal raadselachtige vlaggen.


Blauw-wit-rood

De linker vlag met de kleuren blauw-wit-rood, is ‘Le Tricolore’, dus de huidige vlag van Frankrijk. De vlag werd reeds gebruikt in 1789, het eerste jaar van de Franse Revolutie en is de oudste verticale driekleur op de wereld. Rood en blauw werden ontleend aan de kleuren van de nationale garde, met daartussen de witte kleur van de gerechtigheid. Aanvankelijk bevond rood zich aan de stokkant, maar in 1794 kwam blauw bij de stok.

Purper en Goud

Met de tweede vlag stellen de schilders ons voor een raadsel. Purper en goud waren van oudsher de kleuren van het Byzantijnse Rijk met de hoofdstad Byzantium, het latere Constantinopel dat nu Istanbul heet. De senatoren zagen zich als opvolgers van de Romeinse keizers en droegen uiteraard de keizerlijke kleuren purper en goud. Later werden ‘Castilla y Leon’ (een purperen leeuw en een gouden kasteel) symbolen van het Spaanse wapen. Daar werd mettertijd purper vervangen door rood, omdat die kleur op zee, een betere signaalwerking heeft.
Door de eeuwen heen, hebben purper en goud iets te maken met het katholieke geloof en wellicht is de vlag een eerbetoon aan Spaanse soldaten die tijdens de 80 Jarige Oorlog, in Maastricht het RK geloof verdedigden. Purper (paars of mauve) is het zinnebeeld van macht, pracht, waardigheid en idealisme Tot op de huidige dag dragen kardinalen purperen kledingstukken. Goudgeel is de goddelijke kleur voor heerlijkheid, wijsheid, spiritualiteit en inspiratie.

Zwart-geel-rood

Dat zijn de kleuren van het Belgische dundoek, maar het is onduidelijk waarom de kunstschilders horizontale banen geschilderd hebben? In 1830, toen België zich onafhankelijk verklaarde, werd er gevlagd met horizontale banen, maar sinds 1831 heeft België een zogenaamde progressieve vlag met verticale banen.

Zwart-wit-rood

In deze kleuren schilderden de kunstenaars in 1905 de Duitse vlag op de mergelwand. Reeds in 1871 kwam in Duitsland een einde aan de Duitse bond en werd er uitsluitend gevlagd met zwart-wit-rood met horizontale banen. Zwart en wit werden ontleend aan het koninkrijk Pruisen en rood is de kleur van de arend uit het wapen van het Pruisische Brandenburg. Maar tijdens de bevrijdingsdagen van Maastricht, in september 1944, zaten de grotten vol met schuilende Maastrichtenaren. Die Duitse vlag viel natuurlijk niet in smaak en nadat men de zwarte kleur verwijderd had, probeerde men er een ‘Stars and Stripes’ (VS-vlag) van te maken. Het is er niet van gekomen, omdat niemand precies wist hoeveel sterren en banen die vlag heeft. In die tijd werd ook het Duitse ‘Wilkommen’ overgeschilderd en maakte men er ‘Welcome’ van. Klaarblijkelijk was het moeilijk, want de correctie is goed te zien. Zo zien we alweer, dat we onder de grens dingen meemaken, die op de grens ondenkbaar zijn.

In houtskool: Klio beschermvrouw der geschiedenis (Foto: Hans Hermans)

De ‘kunstschilders’ gebruikten ook houtskool voor hun artistieke werken.

Krachtpatser stut mergeldak (Foto: Hans Hermans)

De wonderen zijn de wereld nog niet uit…

 

[17 januari 2011]
Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen