Sjorekop in Preusbos

Steen 193-H met Adelaarsteen

Volgens het Stadsarchief van Aken werd deze Adelaarsteen op 19 mei 1789 op de Landgraben geplaatst, waarbij uit Aken de burgemeester en twee landmeters tegenwoordig waren.Uit Vaals kwamen twee schepenen en de gemeentesecretaris. Waarschijnlijk stond de adelaarsteen (thans nummer 16) bij de westelijke greppel, want tegenwoordig staat hij op Nederlands gebied…
Naast de Adelaarsteen staat de politieke paalsteen met nummer 193-H.


oor een bejaarde inwoner uit Vaals werd ik attent gemaakt op de oorspronkelijke naam van de plek waar het Vliegermonument en de Wilhelminatoren staan. Hij verzocht mij op zoek te gaan naar de oorsprong en betekenis van het toponiem ‘Sjorekop’. (…)

In historische grensdocumenten van de Stadt Aachen is doorgaans sprake van ‘Schorenkopf’ en in het Rheinische Wörterbuch las ik dat het o.a. een opgeworpen wal is. Het is een oeroud begrip, want ook de Engelsen spreken over ‘on shore’ als er iets op de wal of de kust staat

Schoorweg in Berg aan de Maas

Schoorwegen en schoorstraten bevinden zich ook op andere plaatsen in Limburg. Hier de doodlopende Schoorweg in Berg aan de Maas.


Het gegeven dat de paalsteen op een wal staat, is in Vaals zeer toepasselijk. Schorenkopf heeft dus niets te maken met de steile berg naar het Preusbos, zoals abusievelijk in een Duits boek geschreven staat. Met ‘wal’ bedoelen we hier de Landgraben (landweer) om Aken. Het was een 70 km lange, dubbele laterale greppel met in het midden een wal. Op de wal werden beuken geplant, waarvan de takken in elkaar gevlochten werden om indringers de doorgang onmogelijk te maken

Grenszuil 116 op een Maasschoor

Vaals is niet de enige plek waar een grensmarkering op een schoorwal staat. De Schoorweg in Berg aan de Maas loopt dood bij een schoorwal met daarop de Nederland/Belgische grenszuil 116. Helemaal dood loopt de weg niet, want met een pontje kan men de Maas over naar België.


Op 24 april 1772 kreeg de Akense landmeter Heinrich Copso de opdracht een plan te ontwerpen met daarop alle grensstenen van de Stadt Aachen. In dat document vermeldde hij 94 Adelaarstenen. Voor deze plek in het Preusbos schreef hij: ‘St.p.m.A am Schornkopf’. De afkorting betekent: ‘Staande paal met Adelaar‘.
Is het toevallig dat politiek en religie eng met elkaar verweven zijn. Op 18 februari 1546 stierf in Duitsland de grote reformator Maarten Luther en in Nederland kreeg het protestantisme een grote aanhang onder de lagere adel. In 1547 boekte Alva, een veldheer van Karel V, een overwinning tegen de protestantse Duitse vorsten. Reeds in die tijd versterkte Aken zijn grenzen en plaatste adelaarstenen langs de Landgraben.

Schoorstraat in Maaseik

Aan de overkant van de Maas, in het leuke Belgische stadje Maaseik, ontdekte ik de Schoorstraat Van een behulpzame ambtenaar vernam ik dat de wal het water van de Maas in toom moest houden en dat hun Schoorstraat reeds in 1532 bestond en toentertijd ‘Die gemeyn Schoerstreat’ genoemd werd. Gemeyn betekent in dit geval dat de wal van de algemeenheid (volk) was.

[20 maart 2011]
H5