Vliegermonument Vaals bij steen 193-H

Paalsteen 193-H (Foto: Hans Hermans)

Bij het Drielandenpunt staat paalsteen 193 en circa een kilometer noordelijk daarvan staat tegen de bosrand steen 193-H, waar de Fokker neerstortte. Op een Nederlandse landkaart uit 1919 heeft deze steen nummer 193-A. Waarom in de loop der jaren, tussen 193 en 194, dertien ‘letterpalen’ toegevoegd werden, is niet bekend.


Naar aanleiding van de bijdrage over het crash-monument bij paalsteen 264-B, ontving ik vanuit Vaals een Delftsblauw klompje met de afbeelding van het Vliegermonument, bij paalsteen 193-H, in de buurt van het Drielandenpunt.

Delftsblauw klompje

Dit klompje was de aanleiding voor deze bijdrage. Langer dan een halve eeuw geleden stonden dergelijke on-Limburgse producten in de souvenirkraampjes bij het Drielandenpunt.


De historie van dit monument is indirect verbonden met het Verdrag van Versailles (1919), tussen Duitsland en de Entente, waarmee officieel een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog. In die overeenkomst stond, dat de Duitse soldateska ontwapend moest worden. Het betekende ook dat de Luchtmacht verboden werd en vliegvelden gesloten moesten worden. Dat was het geval in Aken, waar het vliegveldje Merzbrück door geallieerde luchtmachten in gebruik genomen werd. Dat was een grote strop voor de particuliere luchtvaart en goed gesitueerde Duitse hobbyvliegers gingen op zoek naar vlakke terreinen in het aanpalende Nederland. Omdat dit feitelijk verboden was, namen Nederlandse ‘vliegamateurs’ de organisatie in handen, zodat Duitsers van de accommodatie gebruik konden maken. Tussen de paalstenen 193-C en 193-H werd op Vaalser gebied een vliegveld aangelegd, zodat korte tijd later het sensationele vliegvermaak kon beginnen. De toeristenindustrie was in haar nopjes, maar de trilaterale politiek was er niet blij mee. Niet alleen internationale belangen botsten op elkaar, soms kwamen vliegtuigen onzacht in aanraking met de harde grond…

Vliegermonument

Hier stortte op maandag 27 juni 1932 een Fokker C-VE van marinevliegkamp De Kooy neer, waarbij de twee inzittenden om het leven kwamen.


Uiteraard genoot het meest excentrisch gelegen vliegveld van Nederland de onverdeelde belangstelling van de krijgsmacht, zodat bij gebrek aan Luchtmacht, zo nu en dan een vliegtuig van de Marineluchtvaartdienst, naar de Vaalserberg gestuurd werd. Maar de Entente, waartoe Nederland niet behoorde, gelastte dat Nederlandse toestellen in geen geval het buitenlandse luchtruim mochten schenden. Een groot probleem voor het vliegveld naast het Drielandenpunt.

Gedenkplaat op monument

In Holland was het niet gebruikelijk om na een vliegtuigongeval een monument te plaatsen, zodat de basiscommandant van De Kooy vreemd reageerde toen op de Vaalserberg een monument met gedenkplaat onthuld werd. Volgens het gemeentearchief van Vaals schreef die kapitein toen dat de opzet van het monument niet van baatzuchtigheid ontbloot is (…).


Op 27 juni 1932 vertrokken vanaf het marinevliegkamp De Kooy (Den Helder) drie vliegtuigen voor een observatievlucht boven Vaals, zonder daar te landen. Na twaalven cirkelde het drietal boven de Vaalserberg, maar daar constateerde een van de vliegers motorstoring. Hij probeerde te landen op het vliegveldje, maar raakte daarbij de kruin van een boom. Het toestel stortte neer in de buurt van paalsteen 193-H en vloog in brand, waarbij luitenant ter zee 1e klasse C.A. Weemhoff en sergeant-vliegtuigmaker-vlieger W.J. Nijhof om het leven kwamen.

Entreebon voor Vliegdag te Vaals

Tijdens het interbellum werden bij het Drielandenpunt veel vliegfeesten georganiseerd. Dit tweetalig entreebiljet werd ter beschikking gesteld door Dolf Baltus uit Vaals.

 

[13 februari 2011]
Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen