Lemiers, tweeling op de grens (1)

Plaatsnaam Lemiers (Vaals)

Het Nederlandse naambord ‘Lemiers’ heeft een educatieve functie. De bezoeker leert dat de plaatsnaam hier als ‘Lemieësj’ uitgesproken wordt. Verder zien we een abstract Drielandenpunt, het kleurige wapen van Vaals en voor alle duidelijkheid nog een keer ‘drielanden gemeente’.

Ooit werd Lemiers gesplitst, maar geen mens weet waar en wanneer het protocol de jure gepasseerd en de facto gerealiseerd werd. Reeds in 925 werd Lotharingen door koning Hendrik I veroverd, zodat 925 door Duitsland als het geboortejaar van het Deutsche Reich beschouwd wordt.Voor de ‘Nedere Landen’ was het minder interessant, dat zij formeel bij het Reich gevoegd werden. Aan deze vreemde situatie kwam pas een einde in 1648 bij het einde van de Tachtigjarige Oorlog.

Plaatsnaam Lemiers (Aachen)

Het Duitse naambord ‘Lemiers’ is soberder en niemand die het zou wagen er een dialectnaam aan toe te voegen. De Limburger beschouwt dialect als toegevoegde waarde, maar voor buurman Duitsland is het plat(vloers).

We mogen gevoeglijk aannemen dat de grens tussen Lemiers en Lemiers een paar eeuwen ouder is. We weten dat hertog Gottfried in 1140 over Limburg en Aken regeerde en dat in 1202 het Muntwezen van Aken in handen was van Walram, hertog van Limburg. Ook in 1275 was het een verbond, want Walram IV verleende de burgers van Aken tolvrijheden. Het werd pas anders toen op 5 juni 1288 de Slag bij Woeringen plaats vond en Limburg aan Brabant viel. Aken viel niet aan Brabant, zodat 1288 een speciaal jaartal is. In dit kader is het vreemd dat het begrip Aachener Reich pas op 25 maart 1322, in een oorkonde te Aken, voor het eerst gebruikt werd. De grens tussen Lemiers en Lemiers is dus zeven eeuwen oud en kwam tot stand tussen 1288 en 1322.

Rode lijnbus

De verkeersbrug tussen Lemiers en Lemiers werd op 13 september 1944 door Duitse soldaten gedetoneerd en sindsdien niet meer hersteld. Maar het Duitse Lemiers beschikt nu over een eigen kleine busterminal. Naast de bus zien wij paalsteen met nummer 198.

Tussen 1419 en 1453 gaf Aken er de voorkeur aan om bij de grenzen van de stad een Landgraben (landgreppel) te graven, die in 1423 in een protocol minutieus omschreven werd. Tussen Lemiers en Lemiers werd geen greppel gegraven, omdat zich hier de Selzerbeek bevindt.

Overzicht van de antiekmarkt

Aan de Nederlandse kant van de grens wordt door het CCK-zangkoor een keer per jaar een antiekmarkt georganiseerd waaraan, zij het op bescheiden aard, ook Duitse standhouders betrokken worden.

Van de Bourgondische tiran, Karel de Stoute (1433-1477), moest Aken niets hebben. In 1468 moest de rijksstad 80.000 gulden aan hem betalen en op 14 mei 1475 besloot Aken zich te mengen in de ‘Reichkrieg’ tegen Karel. Ons Lemiers behoorde toen reeds tot de Bourgondische Staat van Karel de Stoute.

Stalletje met veel kleuren

Picasso in opleiding; Lemiers, een toonbeeld van kleurrijke expressie.

In 1661 werd deze grens nog concreter, toen op 26 december ons Lemiers aan de Staten-Generaal viel en Lemiers (Aken) verder deel uitmaakte van het Reich. Grote veranderingen op gebied van ‘landje pik’ vonden er aan de Nederlandse oostgrens plaats n.a.v. het Weense Congres van 1815. Doch in Lemiers verhuisde slechts één huis van Lemiers (NL) naar Lemiers (D). Omdat een huis een onroerend goed is, moesten hier paalstenen met de nummers 198, 199 en 200 geplaatst worden. Veel dramatischer was de toestand in Kerkrade waar men in 1816 het gebied Hertogenrade (thans Herzogenrath) aan Pruisen moest afstaan, maar Nederland steenkool mocht delven onder Pruisische grond.

Voorraaddozen met Duitse namen

Maar ook minder bonte attributen met Kaffee, Zucker und Nudeln, uit het andere Lemiers, tonen hun eigentijdse charme.

Bruggetje met twee paalstenen

Hier staan twee paalstenen, ieder met nummer 200, bij de Selzerbeek. Maar waarom is de ene paal een stuk kleiner dan de andere?  Het antwoord op die vraag lezen wij in de volgende aflevering.

H5 Op de Grens (101)
[5 oktober 2011]