Kerstmis bij paal 9

Paal 9 (Foto: Hans Hermans)

Paal 9 met tegenlicht vanuit de ‘Kakert’ (Kakhaard). Dat is geen onderwerp voor Kerstmis en bewaren we dus voor een volgende keer.

De Geul, die in België La Gueule en in Duitsland Göhl genoemd wordt, is een aantrekkelijk riviertje, met haar bronnengebied in Lichtenbusch (Duitstalig België) en na 52,8 kilometer in Voulwames, ten noorden van Maastricht, in de Maas stroomt. Daar ligt aan de overkant van de Maas het Belgische gehucht Herbricht met zes huizen en een cafeetje. Maar hier, bij paal 9, ligt aan de Nederlandse kant het gehucht Cottessen en in het Belgisch Geuldal het dorpje Sippenaeken.

Bord met km-afstand (Foto: Hans Hermans)

Soms heb ik de indruk dat in Nederland, in de natuur, en langs de Geul in het bijzonder, veel te veel borden staan.

De contreien aan de Geul staan bekend om hun kastelen en herenhoeven, in het verleden ook zink- en loodmijnen tussen Altenberg (nu Kelmis) en Blieberg (nu Plombičres). Aan de geologische gesteldheid en aan de zinkproductie heeft het Boven-Geuldal zijn zinkflora te danken. Zonder Geul zou het landschap zich heel anders ontwikkeld hebben.

Heimansgroeve (Foto: Hans Hermans)

Een heel bijzonder geologisch object is hier de Heimansgroeve. Aflevering met nummer 100 was gewijd aan Eli Heimans, die in 1911 het boek ‘Uit ons Krijtland’ schreef.

De voornaamste bron van de Geul ligt bij een boerderij in een kelder en het is een hele kunst om toestemming te krijgen om de opborrelende waterader te mogen bezichtigen. Na 20,3 km stroomt de Geul tussen Cottessen (NL) en Sippenaeken (België) bij de grenspalen met de nummers 8 en 9 ons land binnen. Op deze plek heeft de Geul, met heel veel moeite, haar bedding in een carbonisch rotsmassief geslepen. De ontsluitingen aan de Belgische kant mogen geen naam hebben, maar aan de kant van Vaals bevinden zich de Cottesser-, Kwartsiet-, Kamp- en Heimansgroeve. De laatste naam herinnert ons aan de natuurvorser Eli Heimans, die precies honderd jaar geleden het Geuldal op de kaart heeft gezet.

Populieren met Maretak (Foto: Hans Hermans)

De populieren langs de Geul zijn getooid met Maretak. (Duitsland Mistel, Engeland Mistletoe). De Wet is in Nederland niet transparant, want Maretak wordt als beschermde plant genoemd in de Natuurbeschermingwet. Maar vreemd genoeg mogen bomen met Maretak gekapt worden… De Nederlandse overheid is van plan om hier meer dan 600 bomen te kappen, omdat hout uit de Derde Wereld te duur is. Het Geullandschap zal hier dramatisch veranderen.

In het devonisch- en carbonisch Geuldal werd door de eeuwen heen natuursteen gebruikt om kastelen, kerken en woonhuizen te bouwen, maar in de buurt van Epen en Mechelen zien we ook zeer fraaie woningen gebouwd in vakwerksysteem.

'Perceelsteen' op afstand (Foto: Hans Hermans)

Tijdens een wandeling ontdekte ik een ‘perceelsteen’, die bij nader inzien een heel andere boodschap heeft.

In het Beneden-Geuldal, ooit een deltagebied van de Geul, bevinden zich thans bij Meerssen, de Geul en het Geulke. Volgens een overlevering vond hier in het jaar 881 een grote veldslag plaats tussen plaatselijke edelen samen met hun lijfeigenen, tegen een opmachtig Noormannenleger. De Vikingen waren gewapend tot aan hun tanden en dreven de Valkenburgers in de Geulmoerassen. Het lot laat zich raden; tien jaar lang hielden de Noormannen huis tussen Maas en Rijn, ze staken boerderijen in brand en roofden alles wat van hun gading was. Op 1 september 891 werd hun leger bij Leuven in een hinderlaag gelokt en vernietigd. Aan de strooptochten en verkrachtingen kwam een einde, zodat de bewoners in december 891 weer Kerstmis konden vieren.

Gedicht (Foto: Hans Hermans)

Van 2008 tot 2010 werd er gewerkt aan de realisatie van een gedichtenroute langs de Geul. Vanaf Cottessen bij Vaals tot in Voulwames bij Meerssen, werden op gestadige afstand zuiltjes met een gedicht geplaatst. Die gedichten zijn gerelateerd aan de plek waar ze zich bevinden. Hier een gedicht van Paul Hermans, die met herkenbare emotie, het landschap lyrisch beschrijft. Paul Hermans ontving in 2003 de Halewijn-Literatuurprijs. De prijs wordt verleend aan literair talent wiens werk extra aandacht verdient.


Ik maak van deze gelegenheid gebruik de beheerder van de webzijde, alle medewerkers en de geďnteresseerde bezoekers, sfeervolle Kerstmis en een gelukkig 2012 toe te wensen.
Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

H5 Op de Grens (108)
[19 december 2011]