De Zelfkant nu 47 jaar bij Duitsland

De Zelfkantvlag (Foto: Hans Hermans)

Op de vlag van de Zelfkant bevinden zich acht rode rozen, zij staan voor de plaatsen Havert, Hillensberg, Höngen, Millen, Saeffelen, Süsterseel, Tüddern en Wehr.


O

nlangs werd ik een jaar ouder en tussen de felicitaties bevond zich de vraag: ‘Kun je 1 augustus ook relateren aan een gebeurtenis OPDEGRENS?’ Inderdaad, in 1963 viel de Zelfkant terug aan Duitsland en kwam een einde aan de Nederlandse soevereiniteit. Op 23 april 1949 werden de plaatsen: Havert, Hillensberg, Höngen, Millen, Süsterseel, Tüddern en Wehr als ‘oorlogsbuit’ bij Nederland gevoegd en op 1 augustus 1963 werd het geconfisqueerde gebied teruggegeven.

Grenspaal nr. 20 in museum (Foto: Hans Hermans)

Grenspaal met nummer 20 bevindt zich thans in het Zollmuseum Friedrichs op de grens tussen Kerkrade-West en Horbach (Aachen). www.zollmuseum-friedrichs.de


Thans is de Zelfkant (of Selfkant), een gemeente in de Kreis Heinsberg, tien kilometer ten noorden van Heerlen. Met recht kunnen wij de Zelfkant een schierexclave van Duitland beschouwen, want de grens met Duitsland meet slechts 6 kilometer, doch die met Nederland is 27 kilometer lang.

Hier stond grenspaal nr. 20 (Foto: Hans Hermans)

Op de reengrens van bietenakker en roggeveld stond tussen 23 april 1949 en 1 augustus 1963 de grenspaal met nummer 20.


De Zelfkant heeft ruim 10.000 inwoners, waarvan meer dan een kwart de Nederlandse nationaliteit heeft. De mensen verstaan zich goed en kunnen zich goed verstaanbaar maken; de dialecten tussen Maas en Zelfkant zijn hetzelfde. In de hoge middeleeuwen waren Millen en Saeffelen de belangrijkste plaatsen. In 1499 viel het gebied aan Gulik (thans Jülich), terwijl de plaatsen Hillensberg, Susterseel, Tudderen en Wehr tot Sittard behoorden. Ook die plaatsen kwamen toen bij Gulik. Tijdens het Weense Congres (1815) werd hier een grens getrokken en viel de Zelfkant aan Pruisen.

Mindergangelt met paalsteen nr. 270 (Foto: Hans Hermans)

Het gehucht Mindergangelt, bij paalsteen 270, werd in 1949 ook bij Nederland gevoegd, terwijl de hoofdplaats Gangelt bij Duitsland bleef.


Op 23 april 1949 werd de Zelfkant, met uitzondering van Saeffelen, door Nederland geannexeerd. De Duitse Grondwet werd nietig verklaard, omdat zij in strijd was met de Nederlandse. De meeste inwoners hadden de Duitse nationaliteit en kregen een Nederlands paspoort. In plaats van een burgemeester werd er een landdrost benoemd, want een drost kan bezwaren van burgers naast zich neerleggen.

Zelfkantboerderijtje (Foto: Hans Hermans)

Propere boerderijtjes tussen welige lössgronden getuigen van welvarendheid en vruchtbaarheid.


In het voorjaar van 1957 richtte Duitsland een verzoek aan Nederland om de Zelfkant terug te krijgen. Nadat Duitsland 280 miljoen Duitse mark betaalde, kwam het gebied in 1963 bij Duitsland

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen
[3 augustus 2010]