Het perroen van Sart-lez-Spa (5)

Spa met Art-Nouveau

Het stadje Spa was ooit een mondain kuuroord en badplaats met mineraal water. De prachtige gevels zijn soms in de stijl van de Art-Nouveau (1884-1914) die vloeiende lijnen laat zien.


Grensstenen, de naam zegt het al, staan op de grens van een gebied. Maar een perroen (li péron = de steen) staat bij de goede steden van Luik in het centrum. De met symboliek beladen zuilsteen staat meestal op vier treden, die ieder een functie hebben. Kijk even bij ‘Li péron Lîdjwès’ (Het perroen van Luik).

Ondine met een Sirene

Een prachtige statue van Ondine in de badhal waar tsaar Peter de Grote kuurde, getuigt van vergane glorie. Ondine was een mythologische halfgodin.


De Waalse plaatsnaam Sårt betekent feitelijk; ‘menselijke ontginning’ en is een synoniem voor het Nederlandse rooien of ‘rade’. Overal waar mensen woonden werd door ontginning van bosgrond, plaats gemaakt voor weiden en akkers. De Nederlandse plaatsnaam Kerkrade zou men in Wallonië zeer terecht; ‘Sårt d’èglîse’ kunnen noemen. Naast Kerkrade zijn er in Limburg achttien plaatsen met het achtervoegsel ‘rade’, maar in België zijn er heel wat meer met het suffix ‘sart’

Perroen met gerechtslinde

Het perroen was het symbool van de vrijheid en de onafhankelijkheid van Sart-lez-Spa in het rijksprinsbisdom Luik. Op de achtergrond zien wij de gerechtslinde waar misdadigers de juro en het perroen waar zij de facto veroordeeld werden. De twee objecten staan in de dorpskern. Bij de Franken werd die linde ook dingboom (judicium sub tilia) genoemd. Er werd niet alleen recht gesproken maar daar vonden ook vergaderingen plaats.


Het perroen van Sart-lez-Spa staat op de Grand-Place en het jaartal 1458 (érigé) geeft te kennen dat de horigheid tot Luik historisch is. Meestal bestaat de basis van een perroen uit vier treden, maar hier zien we een trede meer. Op de vierde trede werden verbanningen uitgesproken en vanaf de vijfde werden doodvonnissen bekrachtigd. De misdadigers kregen rillingen, naarmate de rechter hoger stapte. Zoals gebruikelijk staat op de top van het perroen een pijnappel en een kruis. In dit geval het kruis van Lotharius I.

Perroen met kerktoren

Sart-lez-Spa heeft een schilderachtige kern met aan de rand van de markt de romaanse Sint Lambertuskerk, waarvan de versterkte toren reeds in de 12e eeuw gebouwd werd.

Lothariuskruis

Op de pijnappel zien wij het kruis van Lotharius een kleinzoon van Karel de Grote. Nijmegen denkt dat Karel een Nederlander was en Aken is overtuigd dat hij Duits praatte. Maar de waarheid gebiedt te schrijven dat Karel een Waal was. Karel de Grote (799-855) werd in Herstal bij Luik geboren, zijn zoon Lodewijk de Vrome (778-840) in Poitiers en zijn kleinzoon Lotharius I (799-855) in Aquitanië. Lotharius I regeerde over het gebied dat wij nu Nederland noemen. Zijn rijk strekte zich uit vanaf de Noordzee tot aan de Middellandse zee.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen
[17 juli 2010]