Mamelis bij NL/D 201

Grenspaal 201 (Foto: Hans Hermans)

Bij de Selserbeek in Mamelis, de grensbeek tussen Nederland en Duitsland, staan twee grensstenen met nummer 201. Deze steen staat aan de Nederlandse zijde van de beek en op de achtergrond zien we een mooi vakwerk-ensemble behorende bij het gehucht Mamelis.


[5 mei 2009]

Op het historisch kruispunt van de Kelderweg naar Vijlen (NL), de Molenweg naar Orsbach (BRD) en een historische Romeinse weg tussen Boulogne-sur-Mer en Keulen ligt bij steenpaal nummer 201 het gehucht Mamelis. Zeer waarschijnlijk was de plek al bewoond voor het begin van onze jaartelling, want Kelderwegen bij ons en Cattle roads bij de Angelsaksen geven blijk van veevervoer in Keltische tijden. Het begrip Kelderweg kunnen wij het beste vertalen met veedrift of drijfhaard, want de meeste boerderijen stonden in een dal en het vee graasde in een hoger gelegen haardbos of bosweide. Keltische en Romeinse genen werden mettertijd gehutseld, voor zover Keltische vrouwen daar aanleiding toe gaven. Ook de Romeinen maakten gebruik van de dalweg langs de Selzerbeek. Maar het was een vochtige grensweg en werd daarom misschien Mal Limes (slechte grensweg) genoemd? Natuurlijk niet, zeggen andere historici, want de Romeinse eigenaar van de watermolen te Mamelis, heette Mamo en noemde zijn stek Mamilo.

Over de Frankische tijd weten we weinig of niets. Eerst in 1243 komen we Mamelis weer tegen in een document, waarin Wilhelmus van Wylré twee bunders land ruilt met de abdis van Burtscheid (bij Aken). De abdij van Burtscheid (Duitse Rijk) was eigenaresse van Mamelis en het gehucht was een Duitse enclave. Het bleef een Duitse enclave, ook toen in 1661 de gemeente Vaals bij de Staatse Nederlanden gevoegd werd.

De ooit minderwaardige Romeinse grensweg, kwam met de naam Via Regia (Koningsweg), vanaf de 14e eeuw opnieuw in de belangstelling. Op 24 juli 1349 trok Karel IV met groot gevolg door Mamelis op weg naar Aken om tot koning van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie gekroond te worden. Maar Karel stelde in de Gouden Bul uit 1349 wel duidelijk, dat het hertogdom Brabant, het graafschap Limburg en de daartoe behorende gebieden in het Land van Overmaas, voortaan niet meer onder de jurisdictie van het Duitse rijk vallen.We mogen dus stellen dat de huidige grens tussen Nederland en Duitsland, reeds in 1349 een scheidingslijn werd en thans (2009) precies 660 jaar oud is. Op de grens rondom Aken kwamen er 138 grensstenen, waarvan de meeste van een gebeitelde adelaar voorzien werden.

In de18e eeuw werd de Via Regia steeds minder benut en in 1778 wegens ‘kleverige bodem’ niet meer gebruikt. Nog één keer kwam Mamelis in het nieuws, toen op 10 mei 1940, het 36e Panzer-Regiment vauit Nazi-Duitsland via de ‘Via Regia’ ons land binnen viel. Mijn vader die ter plekke, bij het 13e Regiment Infanterie, zijn vaderlandse plicht vervulde werd gevangen genomen en afgevoerd naar Stalag II A van het kamp Neubrandenburg. Maar dat is een heel ander verhaal.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

Mamelis (Foto: Hans Hermans)

Het gehucht Mamelis dat op de vroege morgen van 10 mei 1940 opgeschrikt werd door de geluiden van Duitse tanks die hier via de historische Via Regia ons land binnenvielen.