Adelaarsteen 17

Gp 196 - Adelaar 17 (Foto: Hans Hermans)

Links zien we een stukje grenssteen 196 en rechts een stukje Adelaar 17.


In Vaals: Adelaarsteen 17 versus grenssteen 196

[30 juni 2009]

Wij weten dat n.a.v. het Weense Congres (1815), ons Drielandenpunt zich in Schengen (thans Luxemburg), Perl (Pruisen) en Apach (Frankrijk) bevond. De grenspaal met nummer 1 stond bij de Moezel en in Vaals op het hoogste punt plaatste men toen grenspaal 193. De soevereiniteit van de palen, met de nummers 1 tot en met 192, raakte in 1830, bij het ontstaan van het Koninkrijk der Belgen, in vergetelheid. Maar in Nederland hebben de grensstenen met de nummers 193 (Vaals) tot en met 862 (Driland), sinds 5 april 1815, een onbetwiste geldigheid. De plaatsing van grenspalen op de grens tussen de Vrije Rijksstad Aken en het Staatse Vaals, respectievelijk Koninkrijk Pruisen en Koninkrijk der Nederlanden was vrij eenvoudig. Er stonden reeds eeuwenoude Adelaarstenen en de politieke palen, konden er naast geplaatst worden. Toch zat men in 1816, bij het plaatsen van grenspaal nummer 196 (Alte Vaalserstraße – Akenerstraat) met de handen in het haar. De adelaarsteen (thans nummer 17), stond aan de voorkant van het woonhuis van de pastoor van Vaals, zodat volgens een overlevering die man in Pruisen moest eten en in Nederland naar bed ging. In het stadsarchief van Aken bevindt zich een plattegrondje (nr. 929), uit 1663, waarop die Adelaarsteen duidelijk te zien is. Toch wordt wel eens beweerd, dat de pastorie helemaal op Nederlands gebied lag en dat volgens een document van 5 februari 1692, alleen de poort zich op Pruisisch gebied bevond. Om aan die verwarde situatie een einde te maken, gooide de Pruisische regering het in 1816 met Nederland op een akkoordje: de toen nieuwe grenspaal nummer 196 zou op de oostelijke hoek van de pastorie geplaatst worden, zodat de voorkant van het huis voortaan helemaal in Nederland zou liggen. Een nobel gebaar met een staartje, want Pruisen eiste op een andere plaats in Vaals een compleet woonhuis op als ruilobject. Het gevolg was, dat in Lemiers, aan de zuidzijde van de Selzerbeek (grensbeek) een Nederlands huis bij Pruisen gevoegd werd. Thans pand Senserbachweg 223 in de buurt van grenssteen nr. 200 en Adelaarsteen (thans) nr. 18.

Waarom in Vaals de historische Adelaarsteen (thans) nr.17, op 27 oktober 1663, n.a.v. het Partagetractaat van 1661, in het frontmidden van het huis geplaatst werd, weten we niet. Wel weten wij, dat Vaals in 1661 bij het Staatse Nederland gevoegd werd, dat in dit huis de pastoor woonde en er gekibbel was tussen katholieken en protestanten. Toen de Nederlandse regering hem dwong om Vaals te verlaten, woonde de pastoor een tijd lang in de oostelijke kamers van zijn huis. Katholiek onderwijs was in die tijd in Vaals ten strengste verboden, zodat een latere pastoor in 1717, op Akens gebied, een katholieke school voor kinderen uit Vaals opende.

Op 15 mei 1815 werd in Aken de aansluiting van het Akense Rijk bij Pruisen groots gevierd en op 9 september 1817 stuurde koning Willem I der Nederlanden zijn 25 jarige zoon Frederik, de latere koning Willem II, naar Aken om te zien of de limieten en limietpalen in orde waren. Het is nog maar de vraag, of die brave man toen ook grenspaal 196 in Vaals bezocht heeft?!

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

Adelaarsteen 17 (Foto: Hans Hermans)

Aan de rechterkant van het voormalig wachtgebouw, bevindt zich Adelaarsteen met nummer 17. De oude grens tussen Nederland en Duitsland lag dus tot 1816 een paar meter westelijk.