Spectaculum Romanum

Heerlen, Via Belgica (Foto: Hans Hermans)

Toen Tongeren in 1985 herdacht dat de plaats tweeduizend jaar geleden door de Romeinen ingenomen werd, schonk de stad een fraaie reliefmonument aan tien steden met een Romeins verleden. Dat waren de steden: Arlon, Bavay, Heerlen, Keulen, Maastricht, Metz, Nijmegen, Rome, Tournay en Trier. Op deze foto het monument van Heerlen dat herinnert aan de Via Belgica.


[24 september 2008]

Twee maanden geleden schreef ik over het aanstaande Spectaculum Romanum bij de NL/D-paalsteen met nummer 238F, daar waar Rimburg en ‹bach-Palenberg elkaar raken. Ik beloofde toen iets te schrijven over de Via Belgica, de bekende Romeinse heerbaan van Boulogne-sur-Mer naar Keulen. De Via Belgica wordt ook wel Limes Belgicus of Limes Allius (knoflookgrens) genoemd en in sommige boeken Derde Limes Dit betekent dat er nog twee andere of eerdere limites bestonden.
Inderdaad, nadat de Romeinen reeds in het jaar 15 voor Chr. Tongeren veroverd hadden, trokken de legers in een snel tempo op naar het noorden van ons land en kon veldheer Drusus in 12 voor Chr. Friesland en het eiland Borkum bezetten. Omdat daar veel bonen groeiden, noemden zij dat eiland Fabaria en de grens Limes Fabiarus. Jammer voor de Romeinen, zij konden deze limes slechts tot het jaar 47 bezet houden. Keer op keer, werden de occupanten door Friezen in een hinderlaag gelokt, zodat zij zich terug trokken achter Rijn en Waal. Deze grens noemden zij Limes Vahalis (Waalgrens) en daar bouwden zij burchten en torens. Die grenslijn liep van Katwijk in het westen naar Xanten in het oosten.Van daaruit liep de limes evenwijdig aan de Rijn. Door strubbelingen in Rome, moesten de Romeinen in het jaar 258 ook deze limes verlaten en trokken zij zich tactisch terug tot aan de Via Belgica. De bekende, ruim 400 km lange Romeinse heerbaan tussen Boulogne-sur-Mer, via Bavay, Tongeren, Maastricht, Heerlen en Rimburg naar Keulen.
Dit soort heerbanen i.c. hoofdwegen droeg bij aan een vrij snelle Romanisering van de oorspronkelijk Germaanse bevolking. Het ligt voor de hand dat in die tijd in Zuid-Limburg vulgairlatijn gesproken werd, waaruit zich op veel plaatsen het Waalse patois kon ontwikkelen.
Op belangrijke knooppunten projecteerden de Romeinen legerplaatsen en nederzettingen, die later uitgroeiden tot steden. Een bekend voorbeeld is Coriovallum (Heerlen), waar de Via Belgica zich kruiste met de heerbaan van Trier naar Xanten. Aan de Limes Belgicus die ook wel Limes Allius (knoflookgrens) genoemd wordt, konden de Romeinen het volhouden tot tegen het einde van de vierde eeuw.De bijnaam knoflookgrens was vele eeuwen, zeer toepasselijk. Ten zuiden van de derde limes werd knoflook steeds als een delicatesse beschouwd, maar voor de mensen aan de noordkant hiervan was deze penetrant geurende ui erger dan vergif. Pas rond 1950, toen hier veel mensen uit IndonesiŽ kwamen wonen, werd knoflook zeer aarzelend in het consumptiepatroon opgenomen.
Historici zijn het er nog steeds niet over eens, of de Romeinen in het begin van de vijfde eeuw, onder druk van de oprukkende Franken, deze streek definitief moesten verlaten, of voor korte tijd gebruik maakten van een Mal Limes (slechte grensweg), tussen Maastricht, via Mamelis naar Aken. Is Lemiers (paalsteen 200) een metathesis van limes en is Mamelis (paalsteen 201) een letteromzetting van Mal Limes? Een leuk onderwerp voor een volgende keer.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

Germaans jongetje (Foto: Hans Hermans)

De Romeinen maakten in hun legers graag gebruik van geromaniseerde Germanen. Het Germaanse knaapje houdt zich angstvallig schuil achter een wapenschild van de 2e Germaanse Cohorte.