Paal 9 temidden van exoten

Gp 9(N-B) (Foto: Hans Hermans)

Volgens de landkaart moet hier ergens NL/B-paal nr.  9 staan. Maar de invasieve Reuzenbalsemienen hebben deze oever van de Geul in bezit genomen en de paal aan het zicht onttrokken. Deze plant werd voor het eerst in 1915 in Nederland waargenomen. Pas na enig speurwerk zagen wij paal 9 staan. Zeg eens eerlijk, is het niet net een zoekplaatje?


[30 september 2008]

In het zuiden van ons land, kunnen we regelmatig een grenspaal associëren met een biotoop. Op de grens tussen Nederland en België staat grenspaal 9 temidden van de exotische bloemenpracht van de Reuzenbalsemien die ook wel Impatiens (noli-tangere) glandilufera genoemd wordt. Wij zouden het kunnen vertalen met: Raak mij, klierdragende en ongeduldige plant, niet aan! Het klopt allemaal precies, want de plant heeft niet alleen een stevige stengel maar aan de voet daarvan gesteelde klieren, die extra steun geven. Eenjarig betekent echter niet, dat na één jaar het terrein geruimd wordt. De zaadverspreiding is mechanisch en ongeduldig, bij de geringste aanraking springt het zaaddoosje open en worden de zaadjes met kracht weggeslingerd. Er komen dus steeds meer planten, zodat er terecht van een invasieve flora sprake.

Nadat Columbus 1492 Amerika ontdekte en Spanje in 1555 landheer der uidelijke Nederlanden werd, kwamen onze voorouders in contact met exotische planten en kruiden. De circa 130 plantensoorten die vanwege hun nuts- of sierwaarde vóór 1492 ingevoerd werden, noemen wij archeofyten, na 1492 neofyten. Veel zaadjes konden zich hier vanwege het klimaat niet handhaven, maar er zijn ook uitzonderingen, zoals de Reuzenbalsemien, die uit de verre Himalaja (Tibet) komt en zich op de stikstofrijke Geuloever bij paal 9 invasief uitbreidt.
De plant heeft prachtige lila en rozerode bloemen, die door hommels bestoven worden. Maar ook nectarzoekende bijen weten er raad mee. In de homeopathie heeft de plant een plek gevonden bij mensen die ongeduldig zijn, die snel geïrriteerd raken, zich gauw aan iets storen en ergeren of zich te snel uit het ritme laten halen. Een nadeel is, dat de Reuzenbalsemien in natuurreservaten schade kan veroorzaken, omdat de ‘reus’ geen concurrentie duldt. Waar de eenjarige plant met haar stevige wortels en gesteelde klieren eenmaal voet gevat heeft, groeit zelfs geen brandnetel meer. Maar van enige schade is hier bij grenspaal 9 geen sprake, want bijzondere planten groeien er niet.

De Reuzenbalsemien werd in 1915 voor het eerst in Nederland waargenomen en nu, bijna een eeuw later, staat zij aan vrijwel alle nitraatrijke oevers van beken en sloten. Inmiddels bestaat een kwart van de Nederlandse botanische flora uit exotische soorten. Hiervan behoort eenderde tot de archeofyten (van vóór 1492) en tweederde tot de neofyten. Na de ontdekking van de nieuwe wereld, vijf eeuwen geleden, hebben zich hier veel neofyten gevestigd. Het zijn er zo’n 250 in totaal. Denken wij aan Reuzenberenklauw uit de Kaukasus, Aardpeer uit Noord-Amerika, Bezemkruiskruid uit het zuiden van Afrika, Brede Waterpest uit Canada enz. Sommige exoten groeien hier bij de gratie van de overdadige bemesting met nitraten, fosfaten en sulfaten, waardoor de bodem steeds rijker wordt aan voedingsstoffen. Ook de stijging van de temperatuur, draagt bij tot de verspreiding van nieuwe planten.

Moeten alle exoten uitgeroeid worden? Neen, natuurlijk niet, want inmiddels zijn zelfs een paar neofyten op de zogenaamde Rode Lijst van bedreigde planten terecht gekomen. Kan dat wel, want de Flora en Faunawet heeft alleen betrekking op inheemse soorten, neofyten worden niet bij de Wet beschermd. Dat betekent echter niet dat exoten vogelvrij zijn! Paradoxaal, kunnen sommige exoten op grond van Artikel 3 van de Flora en Faunawet, als beschermde soorten aangewezen worden. Als wij weten dat alle planten behorende tot de orchideeën- en klokjesfamilie beschermd zijn, mogen de exotische Venusschoen en het Dalmatiëklokje natuurlijk niet geplukt worden. Het begrip invasieve neofyt lijkt een vreselijk scheldwoord, maar achteraf blijkt dat de invasie van de nieuwkomers reuze meevalt. Sinds jaar en dag, is er tussen botanici een discussie over de schade die neofyten veroorzaken. Maar door onderzoek van FLORON, Floristisch Onderzoek Nederland, blijkt dat daar geen sprake van is. Er bestaat geen enkele aanwijzing dat uitheemse plantensoorten een bedreiging vormen voor de Nederlandse flora. Het opzettelijk invoeren van exotische planten is een aspect van voortschrijdende integratie en houdt bij grenspaal 9 niet op. De Kruisvaarders brachten zaadjes mee, Columbus bracht zaadjes mee en tegenwoordig brengen ook toeristen zaadjes mee. De mensen die dit als floravervalsing beschouwen, zouden raar kijken als plotseling alle 380 exoten zouden verdwijnen.

Heemkundige Historie Hans Hermans Heerlen

Gp 9 (N-B) (Foto: Hans Hermans)

Via een droge molentak van Le vieux Moulin en een dubieus paadje, dat ter plekke ook wel Terbruggenvoetpad genoemd wordt, komen we bij paal 9.