Ad en Lenie Rombouts: Hoefslagpaaltjes

orige week hebben we samen het Hanzestedenpad langs de IJssel afgewerkt. We hebben daar weer een nieuw soort grenspaaltjes ontdekt. Op deze website (opdegrens.eu) hadden we al wat gelezen in het artikeltje van Aafke de Wijk en vooral recent de twee grenspalen op de Fortmonderdijk in de Duursche Waarden. Onderweg in de omgeving van Wilsum zagen we op het informatiebord dat het ging over de zgn. hoefslagpaaltjes. Op een van onze Bed&Breakfast adressen hebben we een mooi boek gelezen over de IJssel en een artikeltje gelezen dat er nog maar 5 hoefslagpaaltjes langs de IJssel staan. In totaal hebben wij er 8 stuks gezien (incl. de 2 (hoefslag)paaltjes van Aafke de Wijk). We hebben al de hoefslagpaaltjes gefotografeerd en voorzien van een coördinaat.

Hieronder kun je lezen waar de hoefslagpaaltjes staan, er staat ook wat informatie bij. Alle hoefslagpaaltjes zou je met de fiets kunnen bezichtigen ze staan langs verharde fietspaden.

Op onze website www.adenlenie.nl staat een verslag met foto’s van het Hanzestedenpad.

Toen men in 1308 voor de eerste keer het onderhoud en het herstel van de IJsseldijk regelde, werd iedere aanwonende verantwoordelijk voor het dijkstuk dat over zijn land liep. In het dijkrecht was de zogenoemde 'verhoefslaging' geregeld. Dat betekende dat iedere hoeve een stuk van de dijk in onderhoud moest nemen. De grootte van dit stuk stond in verhouding met de hoeveelheid land die een hoeve bezat. Het onderhoudswerk moest persoonlijk worden verricht; pas later is het systeem van betaling van waterschapslasten ingevoerd. De dijkgedeelten of 'hoefslagen' werden aangegeven met houten of stenen palen. De dijkpalen kregen vaak een nummer. De dijkpalen dienden ook voor de positiebepaling op de dijk. Door de nummering op de palen was het eenvoudig om de locatie aan te duiden. Dit was ondermeer van belang bij de schouw (dijkinspectie) en bij calamiteiten, zoals hoogwater of een dijkdoorbraak. Door onderhouds- en dijkverbeteringswerkzaamheden verdwenen in de loop der jaren veel dijkpalen.


Informatiebordje Hoefslagpaaltje Wilsum:

Dijkpaal 79 een van de 87 palen van de Sallandse Dijkschouw 1308-1836. De lengte van dit onderhoudsvak was 103 Roede, 1 Voet, 5 Duim. Houten palen vervangen door stenen vervangen 1760. Na dijkverzwaring herzet in 1991 door de Bond Heemschut Vereniging tot Bescherming van Cultuurmonumenten in Nederland wegens z'n 80 jarig bestaan.

Hoefslagpaaltje 79 in Wilsum N 52 32.474 E005 57.171
79    R 103 V 1 D 5

Hoefslagpaaltje 39 in Herxen N 52 25.897 E 006 07.810
39    R 102 V 7 D 8

Hoefslagpaaltje 75 bij Zalkerveer N 52 31.973 E006 00.960
75    R 100 V 5 D 4

Hoefslagpaaltje 87 IJsselmuiden N 52 32.507 E 005 56.829
87   R 127 V 8 D 1
Opm. links van de R letter M en rechts van de R letter S en helemaal onderaan letter A. *

Hoefslagpaaltje 46 IJsselcentrale N 52 27.381 E006 06.634
46  R 148 V 6 D 5

Hoefslagpaaltje 57 IJsselbrug N 52 29.475 E006 04.243
57  R 86 V 1 D 9

Hoefslagpaaltjes 2x  Fortmonderweg N52 21.788 E006 05.671
5   R 106 V 5 D6
???  R … V 4  D ? (niet te lezen)


* De Vereniging Bond Heemschut over de betekenis van de letters S en M op hoefslagpaaltje no. 87 bij IJsselmuiden:
“Paal nr. 87 staat op de grens van de Sallandse schouw en de Mastenbroekse schouw. Vandaar de letters S en M. Het laagste teken is geen letter maar het merk van de steenhouwer.”


[7 mei 2010]
Ad en Lenie Rombouts