Wigboldstenen (2)

Kuyperkaartje uit 1867

Op mijn vragen heb ik een aantal passende antwoorden gekregen.
Maar er doemen ook nieuwe problemen op.

1. Onze matador onder de grenshistorici, Jan Oude Nijhuis uit Losser, heeft me aan het werk gezet. Titels van twee lijvige boekbanden over het begrip WIGBOLD kreeg ik van hem.
a) Schütte, Leopold : WIK, eine Siedlungsbezeignung in historischen und spachlichen Bezüge; Köln/Wien, 1976.
b) Kroeschel, Karl. - WEICHBILD - Untersuchungen zur Struktur und Entstehung der mittelalterliche Stadtgemeinden in Westfalen; Köln/Graz, 1960.

Jan schonk me ook een opstel van zijn hand over “Het Wigboldsrecht van Oldenzaal” in een bundel van het Palthehuis van 1999. Natuurlijk met literatuuropgave. In redelijk kort bestek staat hier alles vermeld over de betekenis van het wigboldsrecht en de vier grensstenen in Oldenzaal.
Er zijn praktische voorbeelden bij, zoals van de dief die door de Drost van Twente gegrepen werd binnen het wigbold van de stad. Ongehoord! De stad eiste dat de booswicht werd uitgeleverd en de Drost moest daarvoor zwichten. De delinquent kwam te hangen aan de galg bij de Papegooy! (Westelijk van de stad.)

2. Van niemand minder dan Harry van der Sleen ontving ik een uitgebreide literatuurlijst en een serie verwijzingen naar het internet met studies over dit onderwerp. Voorlopig kan ik wel verder.

3. In “Stad en Land van Twente” van L.A. Stroink staat de stadsbrief van 1325 van Enschede. Daarin komt het woord wigbold niet voor. In de parafrase ernaast (van Stroink?) staat het wel, maar of de “Vrijheid van Enschede” en de oude gemeentegrens van 1826 daarmee identiek zijn is maar de vraag.
In de oorkonden van Ootmarsum van 1325 is wel melding gemaakt van een wigbold.

4. de Overijsselse rechtsgeleerde Winhoff schijft over de rechten van een stad, dat Burgers en Inwoners met grond en goederen, binnen “WIGBELDES” behoren. Is hiermee aangegeven dat het rechtsgebied van een stad gelijk is aan een wigbold?

Voorlopig kan ik wel verder! Dank voor uw reacties.
Maar tenslotte blijft bij mij de vraag liggen of het zinvol is om na te gaan, of en waar bij de Twentse (Overijsselse) steden het fenomeen wigbold, wik, wijk, wigboldgrenzen en grensstenen voorkwamen. En hoe zagen die “Weichbilder” er uit?
Ik houd mij aanbevolen! Elke melding op kaart of in de literatuur is welkom. Vooral de aard van de stenen zal onze interesse hebben.

Dick Taat, Lonneker
[29 april 2008]


Bij het kaartje:

Gemeentekaart van Lonneker uit 1867 (Kuyperkaart) met Enschede als een ZESHOEK(JE) in het midden. Men veronderstelt, dat dat het "Wigbold" is geweest. Maar wat dat inhoudt is nergens te vinden. Wel lag er een steen (grote veldkei, later Bentheimer grenspalen) op elke hoek.

De volledige kaart is te vinden op: http://www.kuijsten.de.